Tại xã Yên Phú, việc nâng cao nhận thức về công tác xã hội và quyền của người khuyết tật được gắn với mục tiêu xây dựng một cộng đồng nhân văn, thân thiện, không kỳ thị, không phân biệt đối xử; trong đó người cần trợ giúp được tiếp cận thông tin, chính sách và dịch vụ phù hợp, còn người khuyết tật được tạo điều kiện tham gia bình đẳng vào các hoạt động của gia đình và xã hội.
Việt Nam đã phê chuẩn Công ước của Liên hợp quốc về quyền của người khuyết tật theo Nghị quyết số 84/2014/QH13. Ngày 21/5/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 916/QĐ-TTg phê duyệt Kế hoạch tăng cường thực thi hiệu quả Công ước và các khuyến nghị phù hợp của Ủy ban về quyền của người khuyết tật. Mục tiêu xuyên suốt là tiếp tục bảo đảm các quyền của người khuyết tật theo pháp luật Việt Nam và Công ước, thúc đẩy khả năng tiếp cận, hòa nhập và tham gia bình đẳng trong đời sống xã hội.
Công tác xã hội – kết nối con người với sự trợ giúp cần thiết
Công tác xã hội không chỉ là những hoạt động thăm hỏi, hỗ trợ mang tính tình nguyện, mà ngày càng được tổ chức theo hướng chuyên nghiệp, có quy trình, tiêu chuẩn và trách nhiệm nghề nghiệp rõ ràng. Nghị định số 110/2024/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 15/10/2024, quy định về quyền và nghĩa vụ của đối tượng công tác xã hội, người hành nghề công tác xã hội, điều kiện đăng ký hành nghề, thực hành nghề và cấp giấy chứng nhận đăng ký hành nghề.
Tiếp đó, Thông tư số 29/2026/TT-BYT của Bộ Y tế, có hiệu lực từ ngày 25/8/2026, quy định về thực hành công tác xã hội và cập nhật kiến thức công tác xã hội. Đây là cơ sở quan trọng góp phần chuẩn hóa hoạt động nghề nghiệp, nâng cao chất lượng trợ giúp và bảo đảm người có nhu cầu được tiếp cận dịch vụ phù hợp, an toàn, đúng quy định.
Trong cộng đồng, công tác xã hội có thể bắt đầu từ việc phát hiện một người già neo đơn đang cần chăm sóc, một trẻ em có nguy cơ bị tổn thương, một người khuyết tật gặp khó khăn trong tiếp cận dịch vụ, hay một gia đình cần được tư vấn, hỗ trợ tâm lý và kết nối nguồn lực. Việc phát hiện sớm, lắng nghe đúng nhu cầu và kết nối đúng dịch vụ sẽ giúp sự trợ giúp trở nên thiết thực, tránh tình trạng hỗ trợ hình thức hoặc không phù hợp với hoàn cảnh thực tế.
Các hoạt động công tác xã hội cũng cần được thực hiện trên tinh thần tôn trọng quyền riêng tư, lợi ích hợp pháp và phẩm giá của người được trợ giúp. Pháp luật nghiêm cấm lợi dụng cung cấp dịch vụ hoặc hành nghề công tác xã hội để trục lợi, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Người khuyết tật có quyền được tham gia và phát triển bình đẳng
Một trong những thay đổi quan trọng trong nhận thức về người khuyết tật là chuyển từ cách nhìn thiên về thương cảm, bảo trợ sang cách tiếp cận dựa trên quyền con người và khả năng hòa nhập. Người khuyết tật không chỉ là đối tượng cần được trợ giúp mà còn là những thành viên có năng lực, có nhu cầu, nguyện vọng và có quyền đóng góp vào sự phát triển chung của cộng đồng.
Người khuyết tật cần được tạo điều kiện tiếp cận các chính sách trợ giúp xã hội, chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, giáo dục, học nghề, việc làm, sinh kế, dịch vụ công, trợ giúp pháp lý, hoạt động văn hóa, thể thao và các dịch vụ xã hội thiết yếu phù hợp với từng dạng tật và hoàn cảnh cụ thể. Đồng thời, việc xây dựng môi trường tiếp cận thuận lợi về công trình, giao thông, thông tin và công nghệ cũng góp phần tháo gỡ những rào cản đang hạn chế khả năng tham gia của người khuyết tật vào đời sống xã hội.
Đối với trẻ em khuyết tật, việc phát hiện sớm, can thiệp sớm, phục hồi chức năng và tạo điều kiện tiếp cận giáo dục phù hợp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Gia đình cần chủ động theo dõi sự phát triển của trẻ, đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu bất thường và phối hợp trong quá trình chăm sóc, phục hồi chức năng, giáo dục hòa nhập. Không nên vì mặc cảm hoặc lo ngại ánh nhìn của cộng đồng mà để trẻ mất đi cơ hội được học tập, giao tiếp và phát triển khả năng của mình.
Không kỳ thị, không phân biệt đối xử
Rào cản lớn đối với người khuyết tật không chỉ đến từ tình trạng sức khỏe mà còn có thể xuất phát từ định kiến xã hội. Những lời trêu chọc, cách gọi mang tính xúc phạm, thái độ né tránh, thương hại quá mức hay việc tự ý quyết định thay cho người khuyết tật đều có thể khiến họ cảm thấy bị tách khỏi cộng đồng.
Mỗi người có thể góp phần tạo ra môi trường hòa nhập bằng những hành động rất đơn giản: giao tiếp bình đẳng, tôn trọng sự lựa chọn, hỏi trước khi hỗ trợ, không tò mò quá mức về tình trạng khuyết tật và không sử dụng những cách gọi gây tổn thương. Khi tổ chức các hoạt động cộng đồng, cũng cần quan tâm để người khuyết tật có cơ hội tham gia phù hợp với khả năng và nhu cầu của mình.
Bên cạnh đó, cần lan tỏa những tấm gương người khuyết tật có ý chí vươn lên trong học tập, lao động, sản xuất, văn hóa, thể thao và hoạt động xã hội. Những câu chuyện tích cực không chỉ truyền cảm hứng mà còn góp phần thay đổi cách nhìn của cộng đồng: từ “người cần được giúp đỡ” sang “người có khả năng và có quyền được tạo cơ hội”. Kế hoạch triển khai tại Yên Phú cũng chú trọng xây dựng môi trường sống hòa nhập, thân thiện, không kỳ thị và biểu dương những người khuyết tật tích cực vươn lên.
Chủ động tiếp cận chính sách, dịch vụ và trợ giúp phù hợp
Khi bản thân hoặc người thân có nhu cầu trợ giúp xã hội, người dân nên chủ động tìm hiểu thông tin từ các kênh chính thống; cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin về hoàn cảnh và nhu cầu để được tư vấn, hướng dẫn phù hợp. Đối với người khuyết tật, việc cập nhật thông tin kịp thời về sức khỏe, tình trạng khuyết tật, hoàn cảnh sống và nhu cầu hỗ trợ là cơ sở quan trọng để tiếp cận các chế độ, chính sách và dịch vụ theo quy định.
Việc hỗ trợ cũng cần hướng đến tăng khả năng tự chủ và hòa nhập, thay vì tạo tâm lý phụ thuộc. Học nghề phù hợp, tìm kiếm việc làm, phát triển sinh kế, tiếp cận công nghệ, dịch vụ công trực tuyến và các nguồn lực hỗ trợ có thể giúp người khuyết tật từng bước nâng cao thu nhập, cải thiện chất lượng cuộc sống và chủ động hơn trong các quyết định liên quan đến bản thân.
Đối với những người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, người khuyết tật nặng, đặc biệt nặng, trẻ em, người cao tuổi hoặc các nhóm dễ bị tổn thương, sự quan tâm thường xuyên của gia đình và cộng đồng có ý nghĩa rất lớn. Tuy nhiên, mọi sự trợ giúp cần được thực hiện đúng nhu cầu, công khai, phù hợp và tôn trọng người được hỗ trợ.
Chung tay xây dựng Yên Phú hòa nhập, nhân ái
Một cộng đồng thực sự văn minh không chỉ được đánh giá bằng tốc độ phát triển kinh tế mà còn ở cách cộng đồng ấy đối xử với những người đang gặp khó khăn và khả năng bảo đảm để mọi người đều có cơ hội tham gia vào đời sống xã hội.
Mỗi gia đình hãy quan tâm hơn đến những thành viên cần trợ giúp; mỗi người dân hãy xóa bỏ định kiến, tôn trọng sự khác biệt và sẵn sàng hỗ trợ đúng cách. Đặc biệt, đối với người khuyết tật, hãy trao cơ hội thay vì sự thương hại, sự tôn trọng thay vì định kiến và điều kiện hòa nhập thay vì những rào cản.
Với tinh thần “Không ai bị bỏ lại phía sau”, sự đồng hành của gia đình và cộng đồng sẽ góp phần để người khuyết tật được sống an toàn, được tôn trọng, phát huy năng lực và tham gia ngày càng đầy đủ vào đời sống xã hội; qua đó cùng xây dựng Yên Phú trở thành cộng đồng đoàn kết, nhân ái, thân thiện và phát triển bền vững.
Cao Tùng
