Trẻ em là tương lai của gia đình và xã hội. Mỗi trẻ em đều có quyền được sống trong môi trường an toàn, lành mạnh, được chăm sóc sức khỏe, học tập, vui chơi và bảo vệ trước những nguy cơ bạo lực, xâm hại, bóc lột, mua bán, bỏ rơi hoặc bị sử dụng lao động trái quy định của pháp luật. Tuy nhiên, tại các địa bàn nông thôn, miền núi, trong một số gia đình có điều kiện kinh tế khó khăn, trẻ em có thể phải tham gia lao động từ sớm, phụ giúp cha mẹ trong hoạt động sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi, buôn bán hoặc những công việc khác. Việc trẻ em tham gia các công việc phù hợp với độ tuổi, sức khỏe để hình thành ý thức trách nhiệm, kỹ năng sống cần được phân biệt rõ với việc sử dụng lao động trẻ em trái pháp luật. Khi trẻ phải làm việc quá sức, tiếp xúc với môi trường độc hại, nguy hiểm, thường xuyên nghỉ học để lao động hoặc phải gánh vác trách nhiệm kiếm sống vượt quá khả năng, sức khỏe thể chất, tinh thần và tương lai của các em có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Theo quy định của Bộ luật Lao động, người lao động chưa thành niên là người dưới 18 tuổi và việc sử dụng lao động ở nhóm tuổi này phải tuân thủ những điều kiện nghiêm ngặt. Người từ đủ 13 tuổi đến chưa đủ 15 tuổi chỉ được làm những công việc nhẹ thuộc danh mục cho phép; người chưa đủ 13 tuổi chỉ được làm một số công việc đặc thù khi đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật. Đối với người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi, việc làm phải phù hợp với sức khỏe, không thuộc công việc hoặc nơi làm việc bị cấm. Đặc biệt, việc sử dụng lao động chưa thành niên không được làm ảnh hưởng đến quyền học tập, sự phát triển thể chất, trí tuệ và nhân cách. Các gia đình, hộ kinh doanh, cơ sở sản xuất và người sử dụng lao động cần tuyệt đối tránh để trẻ em tham gia những công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm như mang vác vật nặng vượt quá thể trạng, tiếp xúc với hóa chất độc hại, vận hành máy móc nguy hiểm hoặc những hoạt động có nguy cơ gây tai nạn, thương tích.
Bảo vệ trẻ em không chỉ là ngăn ngừa việc sử dụng lao động trái pháp luật mà còn là trách nhiệm quan tâm, chăm sóc và phát hiện sớm những dấu hiệu trẻ bị bạo lực, xâm hại, lạm dụng hoặc có nguy cơ rơi vào hoàn cảnh đặc biệt. Cha mẹ, người chăm sóc cần thường xuyên trò chuyện, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của trẻ; quan tâm đến những thay đổi bất thường về tâm lý, sức khỏe, hành vi và kết quả học tập. Đồng thời, hướng dẫn trẻ nhận biết tình huống nguy hiểm, biết từ chối những yêu cầu không phù hợp, chủ động tìm kiếm sự giúp đỡ khi bị đe dọa, quấy rối hoặc xâm hại. Trong môi trường mạng, trẻ cần được trang bị kỹ năng bảo vệ thông tin cá nhân, không chia sẻ hình ảnh riêng tư, không tùy tiện tiếp xúc với người lạ và cảnh giác trước những lời dụ dỗ, đe dọa, lừa đảo qua mạng xã hội. Khi phát hiện trẻ em bị xâm hại, bạo lực, bóc lột hoặc có nguy cơ bị tổn hại, người dân cần kịp thời thông báo cho chính quyền địa phương, cơ quan Công an hoặc gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, hoạt động miễn phí 24 giờ mỗi ngày, để được tư vấn, hướng dẫn và hỗ trợ. Không tự ý công khai danh tính, hình ảnh, thông tin riêng tư của trẻ hoặc xử lý vụ việc theo cách có thể khiến trẻ tiếp tục bị tổn thương.
Hướng tới năm 2030, xã Yên Phú phấn đấu 100% gia đình có trẻ em được tiếp cận thông tin, kiến thức, kỹ năng bảo vệ trẻ em bằng các hình thức phù hợp; 100% học sinh được hướng dẫn kỹ năng sống, kỹ năng tự bảo vệ, phòng ngừa xâm hại, bạo lực học đường, bạo lực trên môi trường mạng và lao động trẻ em. Đồng thời, phấn đấu bảo đảm những trường hợp trẻ bị xâm hại hoặc có nguy cơ bị bạo lực, bóc lột, bỏ rơi khi được phát hiện đều được đánh giá, hỗ trợ, can thiệp hoặc chuyển đến các dịch vụ phù hợp kịp thời. Đối với trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, trẻ thuộc hộ nghèo, cận nghèo và trẻ có nguy cơ phải lao động sớm, cần đặc biệt quan tâm đến việc duy trì học tập, chăm sóc sức khỏe, tiếp cận các chính sách an sinh xã hội và hỗ trợ sinh kế cho gia đình. Mỗi gia đình cần nhận thức rằng đầu tư cho việc học tập, chăm sóc và phát triển của trẻ hôm nay chính là tạo dựng nền tảng cho nguồn nhân lực chất lượng trong tương lai.
Song song với bảo vệ trẻ em, nâng cao chất lượng nguồn lao động và tạo việc làm bền vững là giải pháp thiết thực để người dân cải thiện thu nhập, ổn định đời sống và từng bước vươn lên phát triển kinh tế. Trong bối cảnh khoa học, công nghệ và chuyển đổi số ngày càng phát triển, thị trường lao động đang có nhiều thay đổi, đòi hỏi người lao động không chỉ có sức khỏe, kinh nghiệm mà còn phải có kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghề, tác phong làm việc chuyên nghiệp và khả năng thích ứng với phương thức sản xuất mới. Người lao động cần chủ động tìm hiểu nhu cầu tuyển dụng, lựa chọn ngành nghề phù hợp với năng lực, điều kiện gia đình và xu hướng phát triển của thị trường; tích cực tham gia các chương trình đào tạo nghề, đào tạo lại, bồi dưỡng kỹ năng, nhất là kỹ năng số, kỹ năng ứng dụng công nghệ, kỹ năng quản lý sản xuất, kinh doanh và kiến thức pháp luật về lao động.
Đối với xã Yên Phú, việc phát triển việc làm bền vững cần gắn chặt với tiềm năng, lợi thế của địa phương, đặc biệt trong các lĩnh vực nông nghiệp, kinh tế rừng, chăn nuôi, sản xuất hàng hóa, kinh tế hợp tác, dịch vụ và những ngành nghề phù hợp với điều kiện thực tế. Người dân được khuyến khích mạnh dạn ứng dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật vào sản xuất; lựa chọn giống cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh tế; nâng cao chất lượng sản phẩm, phát triển các mô hình sản xuất an toàn, bền vững, gắn với nhu cầu thị trường. Việc tham gia tổ hợp tác, hợp tác xã, liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm có thể giúp các hộ gia đình nâng cao hiệu quả kinh tế, hạn chế rủi ro, mở rộng thị trường và tạo thêm việc làm tại chỗ. Đặc biệt, đối với lao động nông thôn, lao động thuộc hộ nghèo, cận nghèo, hộ mới thoát nghèo và người dân ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, việc chủ động tìm hiểu, tiếp cận các chương trình đào tạo nghề, hỗ trợ sinh kế, tín dụng và phát triển sản xuất phù hợp với điều kiện thụ hưởng sẽ góp phần tạo cơ hội cải thiện thu nhập, giảm nghèo bền vững.
Cùng với phát triển việc làm tại địa phương, người lao động cần tích cực tiếp cận thông tin tuyển dụng từ các kênh chính thống để tìm kiếm cơ hội việc làm trong và ngoài tỉnh. Hiện nay, người dân có thể tham khảo thông tin về thị trường lao động, nhu cầu tuyển dụng, ngành nghề và các hoạt động kết nối việc làm thông qua Sàn giao dịch việc làm quốc gia tại địa chỉ vieclam.gov.vn, hoặc liên hệ các tổ chức dịch vụ việc làm hợp pháp để được tư vấn, định hướng nghề nghiệp. Khi tìm việc, người lao động cần tìm hiểu kỹ về doanh nghiệp tuyển dụng, địa điểm làm việc, mức lương, thời giờ làm việc, điều kiện an toàn lao động, hợp đồng lao động và chế độ bảo hiểm. Không nên chỉ quan tâm đến mức thu nhập được quảng cáo mà bỏ qua những điều kiện làm việc, quyền lợi và nghĩa vụ của bản thân. Một việc làm bền vững phải gắn với thu nhập phù hợp, môi trường làm việc an toàn, quyền lợi hợp pháp được bảo đảm và khả năng duy trì công việc ổn định lâu dài.
Bên cạnh thị trường lao động trong nước, đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng là một trong những hướng tạo việc làm, nâng cao thu nhập và tích lũy kinh nghiệm cho người lao động có nhu cầu, đủ điều kiện. Thông qua các chương trình hợp pháp, người lao động có thể tiếp cận môi trường làm việc hiện đại, học hỏi kỹ năng nghề, ngoại ngữ, tác phong công nghiệp và phương pháp quản lý, sản xuất tiên tiến. Sau khi hoàn thành hợp đồng trở về nước, những kiến thức, kỹ năng và nguồn vốn tích lũy được có thể trở thành điều kiện thuận lợi để người lao động tiếp tục tìm kiếm việc làm, phát triển sản xuất, kinh doanh hoặc khởi nghiệp tại quê hương. Đối với người lao động thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số, người có công, thân nhân người có công, quân nhân hoàn thành nghĩa vụ quân sự và các nhóm thuộc diện chính sách, cần chủ động tìm hiểu những chương trình hỗ trợ đào tạo nghề, ngoại ngữ, giáo dục định hướng, tín dụng ưu đãi và các chính sách liên quan để được xem xét thụ hưởng khi đáp ứng đầy đủ điều kiện.
Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội, hoạt động tuyển dụng lao động đi làm việc ở nước ngoài cũng tiềm ẩn nguy cơ bị các đối tượng xấu lợi dụng để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản hoặc tổ chức đưa người ra nước ngoài trái pháp luật. Một số thủ đoạn cần đặc biệt cảnh giác là đăng tải thông tin tuyển dụng với lời hứa hẹn “việc nhẹ, lương cao”, không yêu cầu trình độ, ngoại ngữ, không cần hợp đồng rõ ràng; yêu cầu người lao động đặt cọc, chuyển tiền trước vào tài khoản cá nhân; quảng cáo đi lao động bằng hình thức du lịch, thăm thân hoặc sử dụng những loại giấy tờ không phù hợp với mục đích làm việc. Những lời chào mời thiếu minh bạch có thể khiến người lao động rơi vào tình trạng mất tiền, không được bố trí công việc như cam kết, cư trú hoặc lao động bất hợp pháp, thậm chí có nguy cơ bị cưỡng bức lao động, bóc lột và xâm hại quyền lợi.
Để phòng tránh những rủi ro trên, người dân có nhu cầu đi làm việc ở nước ngoài cần tìm hiểu kỹ chương trình tuyển dụng, lựa chọn doanh nghiệp được cơ quan có thẩm quyền cấp phép và kiểm tra thông tin qua Cổng thông tin điện tử của Cục Quản lý lao động ngoài nước tại địa chỉ dolab.moha.gov.vn. Trước khi ký kết hợp đồng, phải đọc kỹ các nội dung về công việc, thời hạn, địa điểm làm việc, mức lương, thời gian làm việc, điều kiện ăn ở, bảo hiểm, chi phí phải nộp, trách nhiệm của các bên và phương thức giải quyết tranh chấp. Chỉ thực hiện các khoản thanh toán hợp pháp, có chứng từ rõ ràng; không chuyển tiền cho cá nhân, tổ chức không có thẩm quyền hoặc chưa xác minh được tư cách pháp lý. Đồng thời, cần chủ động học ngoại ngữ, nâng cao tay nghề, tham gia giáo dục định hướng và chuẩn bị đầy đủ giấy tờ cần thiết trước khi xuất cảnh. Trong thời gian làm việc ở nước ngoài, người lao động phải chấp hành pháp luật Việt Nam, pháp luật nước sở tại và các nghĩa vụ theo hợp đồng; chủ động liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam hoặc các kênh hỗ trợ chính thức khi gặp khó khăn, bị xâm hại quyền lợi hoặc phát sinh tranh chấp.
Để những cơ hội học nghề và việc làm thực sự mang lại hiệu quả, mỗi người dân cần chủ động thay đổi nhận thức, không trông chờ, ỷ lại mà tích cực tìm kiếm thông tin, học hỏi kỹ năng và lựa chọn hướng phát triển phù hợp. Các gia đình cần quan tâm định hướng nghề nghiệp cho con em ngay từ khi còn học phổ thông, giúp các em hiểu đúng giá trị của lao động, lựa chọn con đường học tập, học nghề hoặc làm việc phù hợp với năng lực, nguyện vọng và điều kiện thực tế. Việc học nghề không chỉ dành cho thanh niên chuẩn bị tham gia thị trường lao động mà còn cần thiết đối với người đang làm việc, lao động nông thôn có nhu cầu chuyển đổi nghề và những người mong muốn nâng cao năng suất, thu nhập. Trong giai đoạn công nghệ phát triển nhanh, học tập suốt đời và thường xuyên cập nhật kiến thức, kỹ năng chính là chìa khóa để người lao động thích ứng với thay đổi, nâng cao khả năng cạnh tranh và tạo dựng sinh kế ổn định.
Bảo vệ trẻ em hôm nay, nâng cao chất lượng nguồn lao động và tạo việc làm bền vững cho ngày mai là những nhiệm vụ có mối quan hệ chặt chẽ, cùng hướng đến mục tiêu phát triển con người và nâng cao chất lượng cuộc sống. Mỗi gia đình trên địa bàn xã Yên Phú cần quan tâm chăm sóc, giáo dục, bảo vệ trẻ em, không để trẻ phải lao động trái quy định của pháp luật; đồng thời tích cực học nghề, nâng cao kỹ năng, chủ động tiếp cận thông tin việc làm chính thống và cảnh giác trước các thủ đoạn lừa đảo tuyển dụng, đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài trái phép. Với sự chung tay của mỗi gia đình và toàn xã hội, việc bảo đảm quyền trẻ em, phát triển nguồn nhân lực và mở rộng cơ hội việc làm sẽ góp phần xây dựng xã Yên Phú ngày càng phát triển, đời sống Nhân dân ngày càng ấm no, ổn định và bền vững.
