Ngày 01/6/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 973/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026–2035. Chương trình được triển khai tại các cơ sở giáo dục trên phạm vi toàn quốc, hướng tới trẻ em mầm non, học sinh, sinh viên và người học tại các cơ sở giáo dục. Mục tiêu chung là nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác y tế trường học và các hoạt động tuyên truyền, giáo dục, bảo vệ, chăm sóc, quản lý sức khỏe, bảo đảm điều kiện để người học phát triển toàn diện về thể chất và tinh thần.
Chăm sóc sức khỏe học đường cần được hiểu theo nghĩa rộng, bắt đầu từ việc phòng bệnh, xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý, rèn luyện thể chất, bảo đảm vệ sinh trường lớp, nước sạch, an toàn thực phẩm đến chăm sóc sức khỏe tâm thần, phòng, chống tai nạn thương tích và trang bị kỹ năng tự bảo vệ cho học sinh. Theo Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026–2035, trong giai đoạn 2026–2030 phấn đấu 100% cơ sở giáo dục tổ chức các hoạt động truyền thông, giáo dục về bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe, dinh dưỡng học đường và sức khỏe tâm thần; 100% người học được kiểm tra, khám sức khỏe hoặc khám sàng lọc bệnh tật ít nhất mỗi năm một lần và được cập nhật, quản lý thông tin sức khỏe theo lộ trình. Chương trình cũng đặt mục tiêu 100% cơ sở giáo dục có tổ chức bữa ăn hoặc cung cấp dịch vụ ăn, uống phải bảo đảm các điều kiện vệ sinh, an toàn thực phẩm theo quy định. Đây là bước chuyển quan trọng từ việc chủ yếu xử lý các vấn đề sức khỏe khi phát sinh sang chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và quản lý sức khỏe học sinh thường xuyên, liên tục.
Dinh dưỡng học đường – ăn đủ, ăn đúng để khỏe mạnh và học tập tốt
Một chế độ dinh dưỡng hợp lý có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển chiều cao, thể lực, trí tuệ và khả năng học tập của trẻ em. Bữa ăn học đường vì vậy không chỉ cần “ăn no” mà phải hướng tới ăn đủ chất, cân đối, đa dạng và phù hợp với từng độ tuổi.
Các cơ sở giáo dục có tổ chức bữa ăn bán trú cần chú trọng xây dựng thực đơn cân đối giữa các nhóm chất dinh dưỡng; thường xuyên theo dõi, đánh giá tình trạng dinh dưỡng của trẻ em, học sinh; kết hợp chế độ ăn hợp lý với tăng cường vận động thể lực.
Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026–2035 xác định việc nhân rộng mô hình bữa ăn học đường bảo đảm dinh dưỡng hợp lý, kết hợp hoạt động vận động thể lực; đồng thời ứng dụng công nghệ trong đánh giá tình trạng dinh dưỡng và xây dựng thực đơn cân bằng cho học sinh.
Gia đình cũng cần hình thành cho trẻ thói quen ăn uống khoa học: ăn đủ bữa, tăng cường rau xanh và trái cây, uống đủ nước; hạn chế đồ ăn quá nhiều đường, muối, chất béo, đồ uống có đường và thức ăn nhanh; không bỏ bữa sáng.
Quan tâm sức khỏe tâm thần, lắng nghe và đồng hành cùng học sinh
Bên cạnh sức khỏe thể chất, sức khỏe tâm thần là một bộ phận không thể tách rời của sức khỏe học đường.
Áp lực học tập, thay đổi tâm sinh lý tuổi mới lớn, mối quan hệ gia đình, bạn bè, bạo lực và bắt nạt học đường, những tác động tiêu cực trên môi trường mạng… có thể khiến học sinh rơi vào trạng thái căng thẳng, lo âu, mất cân bằng tâm lý nếu không được nhận diện và hỗ trợ kịp thời.
Chương trình đặt ra yêu cầu tăng cường giáo dục sức khỏe tâm thần gắn với tư vấn tâm lý học đường; giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng ứng phó với bạo lực, bắt nạt học đường và các nguy cơ trên môi trường mạng. Đồng thời tăng cường phối hợp giữa cơ sở giáo dục, gia đình và cơ sở y tế để theo dõi, phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ, hỗ trợ và chuyển tuyến chuyên môn khi cần thiết.
Cha mẹ, thầy cô cần dành thời gian lắng nghe trẻ, tôn trọng cảm xúc và những khác biệt của các em; tránh gây áp lực quá mức về thành tích. Khi nhận thấy học sinh có biểu hiện bất thường kéo dài về cảm xúc, hành vi, giấc ngủ, học tập hoặc giao tiếp xã hội, cần kịp thời tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp.
Chủ động phòng, chống các bệnh, tật học đường
Cận thị, tật khúc xạ, bệnh răng miệng, cong vẹo cột sống và một số bệnh, tật liên quan đến môi trường học tập, sinh hoạt là những vấn đề cần được quan tâm trong lứa tuổi học đường.
Để phòng ngừa, mỗi học sinh cần duy trì tư thế ngồi học đúng; bảo đảm khoảng cách phù hợp khi đọc, viết; hạn chế sử dụng điện thoại, máy tính kéo dài không nghỉ; tăng thời gian hoạt động ngoài trời; giữ vệ sinh răng miệng; thường xuyên vận động và chủ động tham gia các đợt kiểm tra, khám sức khỏe định kỳ.
Chương trình hiện hành đặc biệt nhấn mạnh tuyên truyền, giáo dục phòng, chống bệnh, tật học đường như bệnh răng miệng, tật khúc xạ, cận thị, gù vẹo cột sống; đồng thời chú trọng vệ sinh phòng, chống dịch bệnh, sức khỏe sinh sản và phòng ngừa các bệnh không lây nhiễm.
Bảo đảm an toàn thực phẩm – bảo vệ sức khỏe học sinh từ mỗi bữa ăn
An toàn thực phẩm trong trường học liên quan trực tiếp đến sức khỏe của số lượng lớn trẻ em và học sinh. Chỉ một khâu không bảo đảm trong quá trình lựa chọn nguyên liệu, vận chuyển, bảo quản hoặc chế biến cũng có thể làm phát sinh nguy cơ ngộ độc thực phẩm.
Các bếp ăn, căng tin trường học phải tuân thủ nghiêm các quy định về an toàn thực phẩm; kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu; bảo đảm điều kiện chế biến, bảo quản và vệ sinh dụng cụ, khu vực bếp ăn. Bộ Y tế trong năm 2026 tiếp tục yêu cầu các địa phương tăng cường kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm tại các bếp ăn tập thể, đặc biệt là bếp ăn trường học.
Đối với học sinh và phụ huynh, cần ưu tiên lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng; không sử dụng thực phẩm ôi thiu, hết hạn sử dụng, không rõ nguồn gốc; hạn chế mua đồ ăn tại những địa điểm không bảo đảm vệ sinh.
Trang bị kỹ năng phòng, chống đuối nước và tai nạn thương tích
Đuối nước, tai nạn giao thông, ngã, bỏng, điện giật, cháy nổ và các tai nạn trong sinh hoạt là những nguy cơ có thể xảy ra với trẻ em nếu thiếu sự giám sát hoặc thiếu kiến thức, kỹ năng phòng tránh.
Giáo dục an toàn vì vậy phải gắn với những kỹ năng thực tế. Học sinh cần được hướng dẫn nhận biết nơi có nguy cơ đuối nước; tuyệt đối không tự ý tắm, bơi, chơi gần ao, hồ, sông, suối, khu vực nước sâu hoặc dòng chảy nguy hiểm khi không có người lớn giám sát; từng bước được trang bị kỹ năng bơi an toàn, kỹ năng tự bảo vệ và xử trí khi gặp tình huống khẩn cấp.
Đặc biệt, khi phát hiện người bị đuối nước, trẻ em không nên tự ý nhảy xuống cứu nếu không có kỹ năng và phương tiện bảo đảm an toàn, mà cần nhanh chóng gọi người lớn hỗ trợ và sử dụng các vật nổi, dây hoặc phương tiện cứu hộ phù hợp từ vị trí an toàn.
Nội dung xây dựng trường học an toàn cũng tập trung giáo dục kiến thức, kỹ năng phòng, chống đuối nước, an toàn giao thông, phòng cháy chữa cháy, ứng phó thiên tai, phòng tránh ngã, va đập, điện giật và các tai nạn thương tích thường gặp.
Xây dựng trường học an toàn, lành mạnh và thân thiện
Một môi trường học đường an toàn không chỉ được đo bằng cơ sở vật chất mà còn phải là nơi học sinh cảm thấy được tôn trọng, được bảo vệ, được lắng nghe và được phát triển.
Trường lớp cần bảo đảm ánh sáng, bàn ghế phù hợp, nước sạch, nhà vệ sinh hợp vệ sinh, sân chơi và khu vực vận động an toàn; có điều kiện thực hiện chăm sóc sức khỏe ban đầu và tư vấn học đường. Đồng thời phải chủ động phòng, chống bạo lực, bắt nạt học đường, tệ nạn xã hội và những nguy cơ từ môi trường mạng.
Chương trình Sức khỏe học đường giai đoạn 2026–2035 đặt ra định hướng xây dựng, triển khai các mô hình “trường học an toàn”, “trường học nâng cao sức khỏe”, “y tế trường học thân thiện”, phù hợp với từng cấp học.
Gia đình – nhà trường – xã hội cùng hành động vì sức khỏe học sinh
Để Chương trình Sức khỏe học đường thực sự đi vào cuộc sống cần sự phối hợp thường xuyên giữa gia đình, nhà trường, ngành y tế và cộng đồng. Mỗi gia đình hãy quan tâm đến chế độ dinh dưỡng, giấc ngủ, hoạt động thể chất và những thay đổi tâm lý của trẻ; hướng dẫn trẻ kỹ năng tự bảo vệ, phòng, chống đuối nước và tai nạn thương tích. Mỗi học sinh cần hình thành ý thức chủ động chăm sóc sức khỏe, giữ gìn vệ sinh cá nhân, ăn uống hợp lý, tích cực vận động, chia sẻ với cha mẹ và thầy cô khi gặp khó khăn.
Các nhà trường cần tiếp tục xây dựng môi trường giáo dục xanh, sạch, an toàn, thân thiện; tăng cường hoạt động giáo dục sức khỏe, kỹ năng sống; theo dõi sức khỏe học sinh và kịp thời phát hiện những nguy cơ ảnh hưởng đến thể chất, tâm lý của các em. Chăm lo sức khỏe học đường chính là chăm lo cho tương lai của mỗi gia đình và của đất nước. Hãy cùng xây dựng một môi trường học đường nơi mỗi học sinh được học tập an toàn, ăn uống đủ chất, vận động thường xuyên, được quan tâm về sức khỏe tinh thần và được trang bị đầy đủ kỹ năng để tự bảo vệ mình. Vì một thế hệ học sinh khỏe mạnh về thể chất, vững vàng về tinh thần, phát triển toàn diện và sẵn sàng bước vào tương lai.
Cao Tùng
