Trong điều kiện nhu cầu tiêu dùng thịt gia súc, gia cầm và các sản phẩm có nguồn gốc động vật ngày càng tăng, việc chấp hành đầy đủ các quy định về thú y, an toàn thực phẩm cần được các cơ sở sản xuất, kinh doanh và người dân đặc biệt quan tâm. Kiểm soát tốt từ khâu vận chuyển động vật, giết mổ, sơ chế đến bảo quản và đưa sản phẩm ra thị trường sẽ góp phần hạn chế nguy cơ lây lan dịch bệnh, ngăn ngừa thực phẩm không bảo đảm chất lượng, bảo vệ quyền lợi và sức khỏe của người tiêu dùng.
Luật Thú y số 79/2015/QH13, được Quốc hội ban hành ngày 19/6/2015 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2016, là cơ sở pháp lý quan trọng điều chỉnh các hoạt động phòng, chống dịch bệnh động vật, kiểm dịch, kiểm soát giết mổ và kiểm tra vệ sinh thú y. Bên cạnh đó, việc kiểm soát giết mổ và kiểm tra vệ sinh thú y hiện được thực hiện theo Thông tư số 09/2016/TT-BNNPTNT và các nội dung sửa đổi, bổ sung tại Thông tư số 15/2024/TT-BNNPTNT, có hiệu lực từ ngày 6/1/2025.
Kiểm soát chặt chẽ từ nguồn gốc động vật
Động vật đưa vào giết mổ phải có nguồn gốc rõ ràng, khỏe mạnh, đáp ứng các yêu cầu về kiểm dịch và vệ sinh thú y. Các tổ chức, cá nhân không được thu mua, vận chuyển, giết mổ động vật mắc bệnh, nghi mắc bệnh, động vật chết hoặc sản phẩm động vật không bảo đảm điều kiện an toàn để kinh doanh, chế biến làm thực phẩm. Trong quá trình vận chuyển, chủ phương tiện và chủ hàng phải thực hiện các quy định về kiểm dịch động vật, sản phẩm động vật; vệ sinh, khử trùng phương tiện; không để chất thải, nước thải phát tán ra môi trường. Việc vận chuyển phải có hồ sơ, giấy tờ theo quy định, bảo đảm có thể xác định được nguồn gốc của động vật và sản phẩm động vật khi cơ quan chức năng kiểm tra. Các cơ sở giết mổ cần chủ động kiểm tra hồ sơ, nguồn gốc và tình trạng sức khỏe của động vật trước khi tiếp nhận. Khi phát hiện động vật có biểu hiện bất thường, mắc bệnh hoặc nghi mắc bệnh, chủ cơ sở phải tạm dừng giết mổ, cách ly và thông báo cho cơ quan chuyên môn để kiểm tra, hướng dẫn xử lý; tuyệt đối không tự ý bán chạy, giết mổ hoặc đưa sản phẩm ra thị trường.
Bảo đảm điều kiện vệ sinh tại cơ sở giết mổ
Khu vực giết mổ phải được bố trí phù hợp, bảo đảm phân tách giữa khu vực tập kết động vật sống, khu vực giết mổ, sơ chế, bảo quản sản phẩm và khu vực xử lý chất thải. Nền, tường, dụng cụ, thiết bị sử dụng trong quá trình giết mổ phải được vệ sinh thường xuyên; có nguồn nước sạch phục vụ hoạt động giết mổ và làm sạch sản phẩm. Người trực tiếp tham gia giết mổ, sơ chế và kinh doanh sản phẩm động vật phải thực hiện vệ sinh cá nhân, sử dụng trang phục bảo hộ phù hợp, rửa tay và vệ sinh dụng cụ trước, trong và sau quá trình làm việc. Dao, thớt, bàn, móc treo, phương tiện chứa đựng và vận chuyển sản phẩm phải được làm sạch, khử trùng; không để thịt và sản phẩm động vật tiếp xúc trực tiếp với nền đất, nguồn nước bẩn, chất thải hoặc các yếu tố có nguy cơ gây ô nhiễm. Cơ sở phải thực hiện việc thu gom, xử lý máu, nội tạng, phân, nước thải và các loại chất thải phát sinh trong quá trình giết mổ theo quy định. Không xả trực tiếp nước thải, chất thải chưa qua xử lý ra ao, hồ, sông, suối, mương thoát nước hoặc khu dân cư, gây ô nhiễm môi trường và làm phát tán mầm bệnh. Việc vệ sinh, tiêu độc, khử trùng khu vực giết mổ, dụng cụ và phương tiện vận chuyển cần được thực hiện thường xuyên. Khi xảy ra dịch bệnh động vật hoặc có cảnh báo của cơ quan chuyên môn, cơ sở phải tăng cường vệ sinh, khử trùng và chấp hành nghiêm các biện pháp phòng, chống dịch được hướng dẫn.
Chỉ kinh doanh sản phẩm có nguồn gốc, bảo đảm an toàn
Các hộ kinh doanh, tiểu thương và cơ sở chế biến thực phẩm chỉ được tiếp nhận, mua bán thịt và sản phẩm động vật có nguồn gốc rõ ràng, đã được kiểm soát theo quy định. Sản phẩm phải được bảo quản ở nhiệt độ và điều kiện phù hợp; được che đậy, bao gói, bố trí trên giá, kệ sạch sẽ, tránh tiếp xúc với bụi bẩn, côn trùng, hóa chất và các nguồn gây ô nhiễm. Không kinh doanh sản phẩm động vật có màu sắc, mùi vị bất thường, bị ôi thiu, biến chất, quá thời hạn sử dụng hoặc không xác định được nguồn gốc. Không sử dụng hóa chất, chất bảo quản, phụ gia ngoài danh mục được phép sử dụng hoặc sử dụng vượt quá giới hạn cho phép để bảo quản, chế biến sản phẩm động vật. Luật An toàn thực phẩm quy định tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải chịu trách nhiệm về an toàn đối với sản phẩm do mình sản xuất, kinh doanh; thực hiện kiểm soát nội bộ, lưu giữ thông tin phục vụ truy xuất nguồn gốc, kịp thời ngừng sản xuất, thu hồi và xử lý thực phẩm khi phát hiện không bảo đảm an toàn. Các cơ sở đồng thời có trách nhiệm chấp hành việc thanh tra, kiểm tra của cơ quan có thẩm quyền. Người tiêu dùng cũng cần nâng cao ý thức khi lựa chọn thực phẩm; ưu tiên mua thịt và sản phẩm động vật tại các cơ sở có địa chỉ rõ ràng, sản phẩm có dấu hoặc thông tin kiểm soát theo quy định. Không nên mua sản phẩm bày bán dưới lòng, lề đường, không được che đậy, không bảo đảm vệ sinh hoặc có dấu hiệu bất thường.
Tăng cường kiểm tra, kịp thời phát hiện vi phạm
Cùng với công tác tuyên truyền, hướng dẫn, các cơ quan chuyên môn và chính quyền địa phương cần tăng cường nắm bắt tình hình hoạt động của các cơ sở giết mổ, vận chuyển, sơ chế, chế biến và kinh doanh động vật, sản phẩm động vật trên địa bàn. Nội dung kiểm tra cần tập trung vào nguồn gốc động vật; hồ sơ kiểm dịch; điều kiện vệ sinh thú y; quy trình giết mổ; điều kiện bảo quản, vận chuyển sản phẩm; việc thu gom, xử lý chất thải; vệ sinh môi trường và các điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm. Thông qua công tác kiểm tra, cơ quan chức năng sẽ hướng dẫn các cơ sở nhận diện, khắc phục những tồn tại, hạn chế; đồng thời chủ động phát hiện, ngăn chặn và xử lý hoặc đề xuất xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Các trường hợp giết mổ động vật mắc bệnh, vận chuyển sản phẩm không rõ nguồn gốc, kinh doanh thực phẩm ôi thiu, sử dụng hóa chất cấm hoặc không thực hiện các yêu cầu về vệ sinh thú y phải được xử lý theo quy định. Các hành vi vi phạm trong lĩnh vực thú y được xem xét xử lý theo Nghị định số 90/2017/NĐ-CP và những nội dung đã được sửa đổi, bổ sung. Vi phạm về an toàn thực phẩm được xử lý theo Nghị định số 115/2018/NĐ-CP; tùy tính chất, mức độ, tổ chức, cá nhân vi phạm còn có thể bị buộc tiêu hủy sản phẩm, đình chỉ hoạt động, khắc phục hậu quả hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định.
Nâng cao trách nhiệm của mỗi tổ chức, cá nhân
Để công tác vệ sinh thú y, kiểm soát giết mổ và an toàn thực phẩm đạt hiệu quả, mỗi tổ chức, cá nhân cần xác định việc chấp hành pháp luật không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu của cơ quan quản lý mà trước hết là bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, uy tín của cơ sở và sự phát triển bền vững của hoạt động sản xuất, kinh doanh. Các cơ sở giết mổ, kinh doanh động vật và sản phẩm động vật cần chủ động tìm hiểu quy định pháp luật, thường xuyên vệ sinh, tiêu độc, khử trùng; kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc đầu vào; ghi chép, lưu giữ thông tin phục vụ truy xuất nguồn gốc; kịp thời báo cáo cơ quan chức năng khi phát hiện động vật mắc bệnh, nghi mắc bệnh hoặc sản phẩm không bảo đảm an toàn. Người dân khi phát hiện hành vi giết mổ động vật mắc bệnh, vứt xác động vật ra môi trường, vận chuyển hoặc kinh doanh sản phẩm không rõ nguồn gốc, không bảo đảm vệ sinh cần thông báo kịp thời cho chính quyền địa phương hoặc cơ quan chuyên môn để kiểm tra, xử lý. Chấp hành nghiêm các quy định về vệ sinh thú y, kiểm soát giết mổ động vật và an toàn thực phẩm là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Sự vào cuộc đồng bộ của cơ quan quản lý, các cơ sở sản xuất, kinh doanh và người tiêu dùng sẽ góp phần phòng ngừa dịch bệnh, bảo vệ môi trường, bảo đảm nguồn thực phẩm an toàn và chăm sóc tốt hơn sức khỏe của Nhân dân.
Cao Tùng
