Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường; trên địa bàn tỉnh, từ ngày 29/6/2026 đến nay đã xuất hiện dịch bệnh Cúm gia cầm A/H5N1 tại 04 hộ chăn nuôi thuộc 03 thôn của 03 xã (Đồng Tâm, Việt Lâm và Tân Quang), tổng số gia cầm chết và tiêu hủy bắt buộc là 1.060 con. Dự báo trong thời gian tới nguy cơ dịch bệnh tiếp tục phát sinh, bùng phát lây lan trên diện rộng là rất cao, nhất là trong điều kiện hoạt động chăn nuôi, vận chuyển, buôn bán gia cầm diễn ra thường xuyên; chăn nuôi nhỏ lẻ, không bảo đảm an toàn sinh học còn phổ biến, đặc biệt là tỷ lệ tiêm vắc xin Cúm gia cầm đạt rất thấp.
Mầm bệnh có thể lây lan nhanh trong môi trường chăn nuôi
Vi rút cúm gia cầm được đào thải qua phân và dịch tiết đường hô hấp của gia cầm mắc bệnh. Mầm bệnh có thể lây truyền trực tiếp giữa các con vật hoặc gián tiếp qua thức ăn, nước uống, chuồng trại, dụng cụ chăn nuôi, phương tiện vận chuyển, quần áo và giày dép của người ra vào khu vực nuôi. Gia cầm nuôi thả tiếp xúc với chim hoang dã, nguồn nước hoặc môi trường bị ô nhiễm cũng làm tăng nguy cơ dịch bệnh xâm nhập và lây lan. Đối với con người, nguy cơ lây nhiễm chủ yếu xuất hiện khi tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với gia cầm mắc bệnh, gia cầm chết, chất thải, dịch tiết hoặc môi trường bị nhiễm vi rút; đặc biệt trong quá trình bắt giữ, vận chuyển, giết mổ, tiêu hủy và chế biến gia cầm bệnh. Các vi rút cúm gia cầm đang lưu hành hiện chưa cho thấy khả năng lây truyền bền vững từ người sang người, song nguy cơ đối với người thường xuyên tiếp xúc với gia cầm và môi trường chăn nuôi vẫn cần được đặc biệt lưu ý.
Khi đàn gia cầm xuất hiện những biểu hiện như ủ rũ, giảm ăn, khó thở, giảm đẻ, chết nhanh hoặc chết bất thường với số lượng tăng lên, người chăn nuôi phải coi đây là dấu hiệu cảnh báo. Không được tự ý giết mổ, bán chạy, vận chuyển hoặc vứt xác gia cầm ra ao, hồ, sông, suối, khu vực công cộng, bởi những hành vi này có thể làm phát tán mầm bệnh, gây ô nhiễm môi trường và khiến dịch bệnh lan rộng. Cúm gia cầm không chỉ làm gia cầm mắc bệnh, chết hàng loạt mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập, sinh kế của người chăn nuôi; làm phát sinh chi phí tiêu hủy, vệ sinh, khử trùng và tái đàn. Khi dịch bệnh xảy ra trên diện rộng, việc vận chuyển, giết mổ, tiêu thụ sản phẩm gia cầm có thể bị hạn chế, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, lưu thông thực phẩm và đời sống của người dân.
Thực hiện đồng bộ các biện pháp phòng, chống dịch
Để chủ động bảo vệ đàn gia cầm và sức khỏe cộng đồng, các hộ chăn nuôi cần thường xuyên theo dõi tình trạng sức khỏe của vật nuôi. Khi phát hiện gia cầm ốm, chết bất thường hoặc nghi mắc bệnh cúm gia cầm, phải giữ nguyên hiện trạng, cách ly khu vực chăn nuôi và thông báo ngay cho chính quyền địa phương, cán bộ thú y hoặc cơ quan chuyên môn để được kiểm tra, lấy mẫu và hướng dẫn xử lý. Người chăn nuôi tuyệt đối không giấu dịch; không bán chạy, giết mổ hoặc vận chuyển gia cầm mắc bệnh, nghi mắc bệnh; không tự ý tiêu hủy gia cầm bằng cách vứt xác ra ngoài môi trường. Việc tiêu hủy phải được thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan thú y, bảo đảm đúng kỹ thuật, không làm phát tán mầm bệnh. Cơ quan chuyên môn cũng yêu cầu xử lý nghiêm những trường hợp không báo cáo dịch bệnh, bán chạy hoặc vứt xác động vật chết làm lây lan dịch và ô nhiễm môi trường.
Các hộ chăn nuôi cần thực hiện tiêm phòng vắc xin cúm gia cầm đầy đủ, đúng đối tượng và đúng thời gian theo kế hoạch, hướng dẫn của cơ quan thú y. Đối với đàn gia cầm mới nuôi, gia cầm chưa được tiêm hoặc đã hết thời gian miễn dịch, cần chủ động đăng ký tiêm phòng bổ sung. Vắc xin là một trong những giải pháp quan trọng nhưng phải được thực hiện đồng thời với vệ sinh, khử trùng, giám sát dịch bệnh và các biện pháp an toàn sinh học. Chuồng nuôi phải được vệ sinh thường xuyên, bảo đảm khô ráo, thông thoáng, có khu vực thu gom và xử lý chất thải phù hợp. Định kỳ sử dụng vôi bột hoặc hóa chất sát trùng theo hướng dẫn để tiêu độc chuồng trại, lối đi, dụng cụ chăn nuôi và khu vực xung quanh. Hạn chế tối đa người không có nhiệm vụ ra vào khu vực nuôi; vệ sinh, khử trùng phương tiện, dụng cụ và giày dép trước khi tiếp xúc với đàn gia cầm. Không nuôi chung gia cầm khỏe với gia cầm mới mua về hoặc gia cầm có dấu hiệu bất thường. Con giống phải được mua tại cơ sở có uy tín, có nguồn gốc rõ ràng và được kiểm dịch theo quy định. Thức ăn, nước uống phải sạch; cần có biện pháp che chắn, không để chim hoang dã tiếp xúc với đàn gia cầm, thức ăn và nguồn nước sử dụng trong chăn nuôi.
Bảo đảm an toàn trong giết mổ và sử dụng thực phẩm
Người dân chỉ mua, sử dụng gia cầm và sản phẩm gia cầm có nguồn gốc rõ ràng, đã được kiểm soát thú y và bảo đảm an toàn thực phẩm. Tuyệt đối không giết mổ hoặc sử dụng gia cầm ốm, chết, gia cầm không rõ nguyên nhân chết; không ăn tiết canh, trứng sống, thịt gia cầm chưa được nấu chín kỹ. Theo Tổ chức Y tế thế giới, chưa có bằng chứng cho thấy cúm A/H5 hoặc các vi rút cúm gia cầm khác lây sang người qua thịt và trứng gia cầm được bảo quản, chế biến và nấu chín đúng cách. Vì vậy, người dân không nên hoang mang, tẩy chay sản phẩm gia cầm an toàn nhưng phải tuân thủ nghiêm các nguyên tắc vệ sinh trong lựa chọn, sơ chế và chế biến thực phẩm. Trong quá trình làm thịt và chế biến gia cầm, cần sử dụng riêng dao, thớt, dụng cụ đựng thực phẩm sống và thực phẩm đã chín; rửa sạch tay bằng xà phòng trước và sau khi tiếp xúc với thịt, trứng sống; vệ sinh kỹ bề mặt chế biến. Không để thực phẩm sống tiếp xúc với thức ăn đã chế biến nhằm phòng ngừa nhiễm chéo.
Trâu, bò mắc bệnh viêm da nổi cục có thể xuất hiện một số biểu hiện như sốt cao, bỏ ăn, giảm vận động, trên da hình thành các nốt sần, cục nổi với nhiều kích thước khác nhau. Bệnh có thể lây truyền thông qua các loại côn trùng hút máu như ruồi, muỗi, ve và một số vật trung gian khác. Vì vậy, việc phát hiện sớm, cách ly kịp thời và xử lý đúng quy định có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc khoanh vùng, khống chế dịch bệnh.
Trâu, bò mắc bệnh viêm da nổi cục có thể xuất hiện một số biểu hiện như sốt cao, bỏ ăn, giảm vận động, trên da hình thành các nốt sần, cục nổi với nhiều kích thước khác nhau. Bệnh có thể lây truyền thông qua các loại côn trùng hút máu như ruồi, muỗi, ve và một số vật trung gian khác. Vì vậy, việc phát hiện sớm, cách ly kịp thời và xử lý đúng quy định có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc khoanh vùng, khống chế dịch bệnh.
Người chăn nuôi cần thường xuyên quan sát, kiểm tra sức khỏe đàn trâu, bò. Khi phát hiện gia súc có biểu hiện sốt, bỏ ăn, nổi các nốt sần bất thường trên da hoặc có dấu hiệu nghi mắc bệnh, chủ hộ phải nhanh chóng cách ly con vật với đàn khỏe mạnh; đồng thời thông báo ngay cho trưởng thôn, chính quyền địa phương hoặc cán bộ chuyên môn để được kiểm tra, hướng dẫn lấy mẫu, chăm sóc và xử lý theo quy định.
Chủ động bảo vệ sức khỏe con người
Người chăn nuôi tuyệt đối không được giấu dịch, chậm khai báo hoặc tự ý điều trị động vật mắc bệnh, nghi mắc bệnh khi chưa có hướng dẫn của cơ quan chuyên môn. Không bán chạy, mua bán, vận chuyển, giết mổ hoặc tiêu thụ gia cầm mắc bệnh cúm A/H5N1; trâu, bò mắc bệnh viêm da nổi cục hoặc có biểu hiện nghi mắc bệnh. Không vứt xác động vật chết, chất thải chăn nuôi, sản phẩm động vật và các vật dụng có khả năng mang mầm bệnh ra đường giao thông, ao hồ, sông suối, kênh mương hoặc môi trường tự nhiên.
Khi phát hiện gia cầm có biểu hiện ốm, chết bất thường; trâu, bò sốt cao, bỏ ăn, nổi các nốt sần trên da hoặc có dấu hiệu nghi mắc bệnh, người chăn nuôi phải khẩn trương cách ly, giữ nguyên hiện trạng và báo ngay cho trưởng thôn, chính quyền địa phương hoặc cán bộ chuyên môn để được kiểm tra, hướng dẫn xử lý theo quy định. Việc tự ý bán chạy, vận chuyển hoặc giết mổ động vật mắc bệnh không chỉ làm dịch bệnh lây lan trên diện rộng mà còn gây nguy hiểm cho đàn vật nuôi, sức khỏe cộng đồng và môi trường.
Cao Tùng
