CẢNH GIÁC VỚI SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE – KHÔNG CÓ LĂNG QUĂNG, BỌ GẬY, KHÔNG CÓ SỐT XUẤT HUYẾT
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do vi rút Dengue gây ra và lây truyền sang người chủ yếu qua vết đốt của muỗi mang vi rút. Trong điều kiện thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều, các vật dụng chứa nước trong và xung quanh nhà có thể trở thành nơi muỗi sinh sản, làm gia tăng nguy cơ xuất hiện và lây lan bệnh. Văn bản triển khai tại địa phương đặc biệt lưu ý việc loại bỏ những dụng cụ có khả năng chứa nước, thường xuyên kiểm tra khu vực quanh nhà, diệt lăng quăng, bọ gậy và giữ gìn vệ sinh môi trường.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), người mắc sốt xuất huyết có thể không biểu hiện triệu chứng hoặc chỉ mắc bệnh nhẹ. Khi có triệu chứng, những biểu hiện thường gặp gồm sốt cao, đau đầu, đau phía sau mắt, đau cơ và khớp, buồn nôn, nôn và phát ban. Phần lớn người bệnh hồi phục, nhưng một số trường hợp có thể chuyển thành sốt xuất huyết nặng.
Điều đặc biệt cần lưu ý là giai đoạn nguy hiểm có thể xuất hiện khi người bệnh bắt đầu giảm sốt. Vì vậy, không được chủ quan cho rằng hết sốt đồng nghĩa với đã khỏi bệnh. Những dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết nặng gồm: đau bụng dữ dội; nôn liên tục; chảy máu mũi, chảy máu chân răng; nôn ra máu hoặc đi ngoài ra máu; thở nhanh; mệt lả, bồn chồn; khát nhiều; da lạnh, nhợt hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng. Khi xuất hiện một trong những dấu hiệu này, cần đưa người bệnh tới cơ sở y tế ngay.
Người dân tuyệt đối không nên tự điều trị sốt xuất huyết theo kinh nghiệm. Khi có sốt hoặc nghi ngờ mắc bệnh cần được khám, tư vấn và theo dõi y tế. WHO khuyến cáo người bệnh nghỉ ngơi, uống đủ nước và có thể sử dụng paracetamol theo hướng dẫn để hạ sốt, giảm đau; không tự ý sử dụng aspirin hoặc ibuprofen vì những thuốc này có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.
Biện pháp phòng bệnh quan trọng nhất vẫn là không để muỗi có nơi sinh sản và không để muỗi đốt người. Mỗi gia đình cần dành thời gian hằng tuần kiểm tra toàn bộ khu vực trong và ngoài nhà; đậy kín dụng cụ chứa nước; thay, rửa các dụng cụ chứa nước thường xuyên; lật úp xô, chậu, chai lọ không sử dụng; thu gom vỏ hộp, lốp xe, phế liệu có thể đọng nước; khơi thông cống rãnh và xử lý những điểm nước tù đọng. Đồng thời, cần mặc quần áo dài, sử dụng màn, lưới chống muỗi và các biện pháp xua muỗi phù hợp. Muỗi truyền sốt xuất huyết hoạt động mạnh vào ban ngày, vì vậy việc phòng muỗi đốt cần được thực hiện cả ngày chứ không chỉ vào ban đêm.
Mỗi tuần chỉ cần dành một khoảng thời gian ngắn để tìm và loại bỏ nơi muỗi sinh sản có thể góp phần bảo vệ cả gia đình và cộng đồng khỏi sốt xuất huyết.
Hình minh họa
VIÊM NÃO VI RÚT, VIÊM NÃO NHẬT BẢN – PHÁT HIỆN SỚM, TIÊM CHỦNG ĐẦY ĐỦ, CHỦ ĐỘNG PHÒNG MUỖI ĐỐT
Viêm não vi rút là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do nhiều loại vi rút gây ra, có thể gây tổn thương não, để lại những di chứng lâu dài về thần kinh và ảnh hưởng đến khả năng học tập, lao động, thậm chí có nguy cơ tử vong. Trong đó, viêm não Nhật Bản là một bệnh viêm não vi rút đáng chú ý, lây truyền sang người chủ yếu qua muỗi mang vi rút. Trẻ em, đặc biệt trẻ chưa có miễn dịch hoặc chưa được tiêm chủng đầy đủ, là nhóm cần được quan tâm. WHO cũng xác định viêm não Nhật Bản là bệnh do vi rút lây truyền qua muỗi và phần lớn các trường hợp mắc bệnh được ghi nhận ở trẻ em.
Người dân cần đặc biệt chú ý khi bản thân hoặc trẻ nhỏ xuất hiện sốt cao, đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn, cứng gáy, co giật, li bì, rối loạn ý thức, khó thở hoặc những biểu hiện bất thường về thần kinh. Đây là những dấu hiệu không nên tiếp tục theo dõi và tự điều trị tại nhà mà cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được khám, đánh giá và xử trí kịp thời.
Một trong những biện pháp quan trọng nhất để phòng viêm não Nhật Bản là tiêm vắc xin đầy đủ, đúng lịch. Cha mẹ và người chăm sóc trẻ cần kiểm tra lại tiền sử tiêm chủng, đặc biệt với trẻ dưới 15 tuổi; trường hợp chưa được tiêm, tiêm chưa đủ mũi hoặc không rõ tiền sử tiêm chủng cần liên hệ cơ sở y tế để được kiểm tra và tư vấn. WHO khẳng định hiện có các vắc xin an toàn, hiệu quả để phòng viêm não Nhật Bản và tiêm chủng là biện pháp quan trọng trong kiểm soát bệnh tại những khu vực có nguy cơ.
Bên cạnh tiêm chủng, cần thực hiện đồng bộ các biện pháp phòng muỗi: ngủ màn kể cả ban ngày, mặc quần áo dài, sử dụng biện pháp xua muỗi an toàn, lắp lưới chống muỗi tại cửa sổ và cửa ra vào khi có điều kiện; phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh, loại bỏ nước đọng và những nơi phát sinh bọ gậy, lăng quăng.
Các hộ chăn nuôi cần thường xuyên vệ sinh chuồng trại, xử lý chất thải, hạn chế nước thải và chất thải tồn đọng; bố trí khu vực chăn nuôi hợp lý, hạn chế để trẻ nhỏ vui chơi ở khu vực có nhiều muỗi, côn trùng. Nhà ở và khu vực sinh hoạt cần sạch sẽ, thông thoáng.
Thông điệp quan trọng đối với các gia đình có trẻ nhỏ là: đừng chờ trẻ xuất hiện co giật hoặc li bì mới đưa đi khám. Sốt cao kèm đau đầu dữ dội, nôn nhiều hoặc có dấu hiệu bất thường về thần kinh đã là những tín hiệu cần được đánh giá y tế sớm.
Hình minh họa
BỆNH DO VI RÚT ADENO – ĐẶC BIỆT LƯU Ý Ở TRẺ NHỎ
Bệnh do vi rút Adeno có khả năng lây truyền trong cộng đồng và đặc biệt dễ xuất hiện tại những nơi có đông trẻ em như trường học, cơ sở giáo dục mầm non, nhà trẻ, nhóm trẻ và khu dân cư đông người. Các tài liệu chuyên môn cho biết bệnh thường biểu hiện bằng sốt, ho, viêm đường hô hấp, viêm kết mạc mắt, rối loạn tiêu hóa, viêm dạ dày – ruột; một số trường hợp có thể diễn biến nặng gây viêm phổi, suy hô hấp và tổn thương nhiều cơ quan.
Theo CDC Hoa Kỳ, Adenovirus có thể lây qua tiếp xúc gần với người nhiễm; qua giọt bắn khi ho, hắt hơi; qua tay hoặc vật dụng, bề mặt có vi rút rồi chạm lên mắt, mũi, miệng; cũng có thể lây qua phân của người nhiễm và ít phổ biến hơn qua nguồn nước không được kiểm soát tốt. Vì vậy, vệ sinh tay và các bề mặt thường xuyên tiếp xúc có vai trò rất quan trọng trong phòng bệnh.
Cha mẹ cần theo dõi trẻ khi xuất hiện các biểu hiện như sốt, ho, chảy nước mũi, đau họng, đỏ mắt, chảy nước mắt, có ghèn mắt, đau bụng, nôn, tiêu chảy, mệt mỏi, ăn kém hoặc bỏ bú. Khi trẻ có triệu chứng, nên hạn chế cho trẻ tiếp xúc với người khác và không đưa trẻ đến trường, nhà trẻ hoặc những nơi tập trung đông người cho tới khi sức khỏe ổn định và bảo đảm điều kiện phòng lây nhiễm.
Đặc biệt cảnh giác ở trẻ sơ sinh, trẻ dưới 24 tháng tuổi, trẻ sinh non, nhẹ cân, suy dinh dưỡng, trẻ có bệnh nền, bệnh tim phổi mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch vì đây là những nhóm có nguy cơ diễn biến nặng hơn. CDC cũng lưu ý những người có hệ miễn dịch suy yếu hoặc có bệnh tim, bệnh hô hấp nền có nguy cơ mắc Adenovirus nặng hơn.
Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có các dấu hiệu cảnh báo như sốt cao liên tục hoặc kéo dài; li bì, khó đánh thức; bỏ bú hoặc không ăn uống được; thở nhanh, khó thở, rút lõm lồng ngực; tím môi hoặc đầu chi; co giật; nôn nhiều; mất nước; tiêu chảy nhiều lần; mắt đỏ, sưng đau, nhiều dịch hoặc bệnh tiến triển nhanh bất thường.
Để phòng bệnh, mỗi gia đình cần hình thành thói quen rửa tay bằng xà phòng và nước sạch; che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi; không dùng chung khăn mặt, cốc uống nước, bàn chải, đồ dùng ăn uống và đồ dùng cá nhân; giữ nhà cửa thông thoáng; thường xuyên vệ sinh tay nắm cửa, bàn ghế, đồ chơi và những bề mặt trẻ thường xuyên tiếp xúc.
Khi trẻ mắc bệnh, không tự ý mua và sử dụng kháng sinh, thuốc kháng vi rút hoặc corticoid khi chưa có chỉ định của cán bộ y tế; không lấy đơn thuốc cũ hoặc thuốc của trẻ khác để sử dụng. Việc dùng thuốc không đúng có thể làm chậm quá trình đánh giá bệnh và gây thêm nguy cơ cho trẻ.
Hỉnh minh họa (Ảnh TTXVN)
EBOLA – KHÔNG HOANG MANG NHƯNG PHẢI HIỂU ĐÚNG ĐỂ CHỦ ĐỘNG PHÒNG NGỪA
Bệnh do vi rút Ebola là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cần được giám sát và phát hiện sớm, đặc biệt ở người trở về từ quốc gia, vùng đang có dịch hoặc có yếu tố dịch tễ liên quan. Các tài liệu triển khai trên địa bàn nhấn mạnh yêu cầu tuyên truyền cho người dân về nguy cơ, dấu hiệu nhận biết và các biện pháp phòng bệnh, đồng thời đặc biệt lưu ý những trường hợp trở về từ vùng có nguy cơ.
Theo WHO, Ebola lây từ người sang người chủ yếu thông qua tiếp xúc trực tiếp qua vùng da bị tổn thương hoặc niêm mạc với máu, dịch cơ thể của người đang mắc hoặc đã tử vong do Ebola; hoặc thông qua đồ vật, bề mặt bị nhiễm các dịch cơ thể này. Một điểm rất quan trọng là người nhiễm Ebola không lây bệnh trước khi xuất hiện triệu chứng.
Thời gian ủ bệnh có thể từ 2 đến 21 ngày. Bệnh có thể khởi phát đột ngột với sốt, mệt mỏi, đau cơ, đau đầu và đau họng; sau đó có thể xuất hiện nôn, tiêu chảy, đau bụng, phát ban và các biểu hiện tổn thương cơ quan. Chảy máu trong hoặc ngoài cơ thể có thể xảy ra ở một số trường hợp nhưng không phải lúc nào cũng xuất hiện ngay từ đầu.
Do các triệu chứng ban đầu có thể giống nhiều bệnh truyền nhiễm khác, người dân không nên tự suy đoán hoặc tự kết luận mình mắc Ebola. Điều quan trọng là phải chú ý yếu tố dịch tễ. Người vừa trở về từ khu vực đang có dịch hoặc đã tiếp xúc với trường hợp nghi ngờ, xác định mắc Ebola mà xuất hiện sốt, mệt nhiều, đau đầu, đau cơ, đau họng, nôn hoặc tiêu chảy cần hạn chế tiếp xúc gần với người khác và liên hệ ngay với cơ sở y tế để được hướng dẫn.
Để phòng bệnh trong tình huống có nguy cơ, cần tránh tiếp xúc trực tiếp với máu và dịch cơ thể của người nghi mắc bệnh; không tự chăm sóc, xử lý dịch tiết của người nghi mắc Ebola khi chưa có hướng dẫn và phương tiện bảo hộ phù hợp; thường xuyên rửa tay; không chạm, xử lý thi thể người nghi mắc bệnh nếu không có lực lượng chuyên môn; hạn chế tiếp xúc với động vật hoang dã bị bệnh hoặc chết bất thường và phải nấu chín kỹ các sản phẩm động vật trước khi sử dụng.
Đối với Ebola cũng như các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm khác, người dân cần tiếp nhận thông tin từ cơ quan y tế và các nguồn chính thống; không chia sẻ những thông tin chưa được kiểm chứng gây hoang mang trong cộng đồng.
Hình minh họa
CHỦ ĐỘNG ỨNG PHÓ CÁC DỊCH BỆNH NGUY HIỂM VÀ NGUY CƠ SINH HỌC
Không phải mọi dịch bệnh nguy hiểm đều có thể dự báo chính xác thời điểm xuất hiện. Vì vậy, nguyên tắc quan trọng nhất là phòng ngừa từ sớm, phát hiện bất thường từ sớm và xử lý từ sớm.
Người dân cần chủ động theo dõi sức khỏe của bản thân và các thành viên trong gia đình. Những biểu hiện bất thường như nhiều người trong cùng gia đình hoặc khu dân cư cùng xuất hiện sốt, ho, nôn, tiêu chảy hoặc các triệu chứng tương tự trong thời gian ngắn cần được quan tâm và thông tin cho cơ sở y tế để được hướng dẫn. Các tài liệu phòng, chống dịch cũng nhấn mạnh việc phát hiện sớm ca bệnh, trường hợp nghi mắc, chùm ca bệnh bất thường và các yếu tố có nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe cộng đồng.
Những biện pháp tưởng như đơn giản vẫn là “hàng rào” quan trọng phòng nhiều bệnh truyền nhiễm: rửa tay thường xuyên bằng xà phòng; che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi; không dùng chung đồ dùng cá nhân; ăn chín, uống chín; sử dụng nước sạch; bảo đảm an toàn thực phẩm; giữ nhà cửa và khu vực sinh hoạt thông thoáng; thu gom rác thải; khơi thông cống rãnh; vệ sinh, khử khuẩn bề mặt khi cần thiết và loại bỏ nơi sinh sản của muỗi, côn trùng truyền bệnh.
Khi có dịch bệnh, cần tuân thủ các khuyến cáo về theo dõi sức khỏe, cách ly, vệ sinh và khử khuẩn do cơ quan y tế hướng dẫn. Không tự ý sử dụng hóa chất, thuốc điều trị hoặc áp dụng những phương pháp truyền miệng chưa được kiểm chứng.
BẢO VỆ SỨC KHỎE NGƯỜI LAO ĐỘNG, CHỦ ĐỘNG PHÒNG BỆNH NGHỀ NGHIỆP
Bên cạnh các bệnh truyền nhiễm, người dân trong độ tuổi lao động cũng cần quan tâm đến những yếu tố có hại phát sinh trong quá trình làm việc. Đặc biệt, lao động nông nghiệp, lâm nghiệp, xây dựng, cơ khí, sản xuất vật liệu xây dựng, chế biến nông lâm sản, lao động tự do và những người thường xuyên tiếp xúc với bụi, tiếng ồn, máy móc hoặc hóa chất là những nhóm cần chú ý hơn tới sức khỏe nghề nghiệp.
Các nguy cơ nghề nghiệp có thể đến từ bụi, tiếng ồn, hóa chất, tác nhân sinh học, điều kiện lao động không phù hợp hoặc việc sử dụng máy móc, thiết bị thiếu an toàn. Tài liệu của địa phương chú trọng phòng bệnh bụi phổi, điếc nghề nghiệp, bệnh da nghề nghiệp, bệnh do hóa chất và bệnh nhiễm khuẩn nghề nghiệp; đồng thời khuyến cáo sử dụng phương tiện bảo vệ cá nhân, duy trì dinh dưỡng hợp lý, vận động và chủ động khám phát hiện bệnh nghề nghiệp. WHO cũng xác định tiếng ồn, bụi, hóa chất nguy hiểm, máy móc không an toàn và các yếu tố khác tại nơi làm việc có thể gây bệnh nghề nghiệp hoặc làm trầm trọng thêm các vấn đề sức khỏe.
Người thường xuyên làm việc trong môi trường có tiếng ồn cần chú ý các biểu hiện như ù tai, khó nghe trong môi trường có tiếng nền, thường xuyên phải yêu cầu người khác nói lại hoặc cảm giác mọi người nói không rõ. Đây có thể là những dấu hiệu suy giảm thính lực do nghề nghiệp cần được kiểm tra sớm. Tổn thương thính lực do tiếng ồn có thể tồn tại lâu dài nhưng có thể phòng ngừa bằng việc giảm mức tiếp xúc và sử dụng phương tiện bảo vệ thính giác phù hợp.
Người thường xuyên tiếp xúc với hóa chất, thuốc bảo vệ thực vật, chất tẩy rửa hoặc các chất kích ứng cần chú ý tình trạng da đỏ, ngứa, sưng, đau, nổi mụn nước, khô hoặc nứt da sau tiếp xúc. Những biểu hiện này có thể liên quan đến viêm da tiếp xúc nghề nghiệp và cần được đánh giá, đặc biệt khi tái diễn theo công việc.
Đối với những nghề thường xuyên tiếp xúc với bụi, khói hoặc chất kích thích đường hô hấp, các biểu hiện ho kéo dài, khò khè, tức ngực hoặc khó thở, đặc biệt khi triệu chứng tăng lên trong thời gian làm việc, cần được kiểm tra y tế. NIOSH ghi nhận nhiều chất tại nơi làm việc, trong đó có bụi gỗ, nấm mốc và một số hóa chất, có thể gây hoặc làm nặng bệnh hen liên quan nghề nghiệp.
Nguyên tắc phòng bệnh nghề nghiệp là giảm tiếp xúc với yếu tố nguy hại ngay từ nguồn, sử dụng đúng phương tiện bảo vệ cá nhân như khẩu trang, mặt nạ, kính, găng tay, quần áo bảo hộ, thiết bị bảo vệ thính giác phù hợp với từng công việc; sử dụng máy móc và hóa chất đúng hướng dẫn; giữ nơi làm việc thông thoáng, đủ ánh sáng; vệ sinh cá nhân sau lao động và chủ động khám sức khỏe định kỳ.
Đặc biệt, người làm nông nghiệp không nên chủ quan khi tiếp xúc với thuốc bảo vệ thực vật hoặc hóa chất. Cần đọc kỹ hướng dẫn, mang đầy đủ phương tiện bảo hộ, không ăn uống hoặc hút thuốc trong khi pha và phun hóa chất, vệ sinh cơ thể và thay quần áo sau khi làm việc, bảo quản hóa chất xa thực phẩm và ngoài tầm với của trẻ nhỏ.
NHỮNG DẤU HIỆU CẦN ĐẾN CƠ SỞ Y TẾ SỚM
Người dân cần ghi nhớ: không phải mọi trường hợp sốt đều nguy hiểm, nhưng một số dấu hiệu cảnh báo không nên chờ đợi hoặc tự điều trị kéo dài tại nhà.
Đặc biệt cần đến cơ sở y tế sớm khi có một trong các biểu hiện: sốt cao kéo dài hoặc tình trạng bệnh xấu đi nhanh; đau đầu dữ dội; cứng gáy; co giật; li bì, khó đánh thức hoặc rối loạn ý thức; khó thở, thở nhanh, tím môi; đau bụng dữ dội; nôn liên tục; chảy máu bất thường; nôn ra máu hoặc đi ngoài ra máu; trẻ bỏ bú, không ăn uống được; mất nước; mắt đỏ, sưng đau nhiều; hoặc xuất hiện nhiều người trong cùng gia đình, lớp học, khu dân cư có triệu chứng giống nhau trong thời gian ngắn.
Với người vừa trở về từ quốc gia, khu vực đang có dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hoặc từng tiếp xúc với người bệnh mà xuất hiện các triệu chứng bất thường, cần chủ động khai báo đầy đủ yếu tố dịch tễ khi đến cơ sở y tế. Việc cung cấp chính xác thông tin về nơi đã đi, người đã tiếp xúc và thời điểm xuất hiện triệu chứng có ý nghĩa quan trọng đối với chẩn đoán, điều trị và ngăn ngừa lây lan.
MỖI NGƯỜI DÂN LÀ MỘT “LÁ CHẮN” PHÒNG DỊCH
Phòng, chống dịch bệnh hiệu quả bắt đầu từ những hành động rất gần gũi trong mỗi gia đình: một dụng cụ chứa nước được lật úp là bớt đi một nơi muỗi sinh sản; một lần rửa tay đúng cách có thể cắt đứt một mắt xích lây truyền; một trẻ được tiêm chủng đầy đủ được tăng thêm cơ hội bảo vệ trước bệnh tật; một ca bệnh được phát hiện sớm có thể ngăn ngừa nguy cơ diễn biến nặng và hạn chế lây lan cho nhiều người khác.
Mỗi người dân hãy chủ động thực hiện vệ sinh cá nhân và vệ sinh môi trường; diệt muỗi, diệt lăng quăng, bọ gậy; sử dụng nước sạch và thực phẩm an toàn; đưa trẻ đi tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch; bảo vệ sức khỏe trong quá trình lao động; theo dõi sức khỏe bản thân và gia đình; không tự ý sử dụng thuốc khi chưa có hướng dẫn phù hợp; không chia sẻ thông tin dịch bệnh chưa được kiểm chứng và chủ động đến cơ sở y tế khi xuất hiện những dấu hiệu bất thường.
Chủ động phòng bệnh hôm nay là bảo vệ sức khỏe ngày mai. Mỗi gia đình thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh sẽ tạo nên một cộng đồng an toàn, khỏe mạnh; góp phần ngăn chặn dịch bệnh từ sớm, từ xa và bảo vệ sức khỏe Nhân dân trên địa bàn xã Yên Phú.
Cao Tùng
