Bảo vệ trẻ em là một trong những nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển bền vững của xã hội. Mỗi trẻ em đều có quyền được sống, được chăm sóc sức khỏe, học tập, vui chơi, được bảo vệ trước những hành vi bạo lực, xâm hại, bỏ rơi, mua bán, bóc lột và các nguy cơ gây tổn hại đến thể chất, tinh thần. Trong những năm qua, công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm, với nhiều chính sách hướng tới bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em, đặc biệt là trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, trẻ em ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Ngày 28/7/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1415/QĐ-TTg về Chương trình quốc gia bảo vệ trẻ em và phòng ngừa, giảm thiểu trẻ em lao động trái quy định của pháp luật giai đoạn 2026–2030, hướng tới mục tiêu giảm thiểu các nguy cơ gây tổn hại, bảo đảm mọi trẻ em được tiếp cận các dịch vụ bảo vệ, hỗ trợ phù hợp và có cơ hội hòa nhập, phát triển toàn diện. Đối với xã Yên Phú, nơi đời sống người dân gắn với các hoạt động sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, chăn nuôi và kinh doanh dịch vụ, việc nâng cao nhận thức về bảo vệ trẻ em, đặc biệt là phòng ngừa tình trạng trẻ em phải lao động sớm, lao động nặng nhọc hoặc bỏ học để làm thuê, có ý nghĩa thiết thực đối với mỗi gia đình và cộng đồng dân cư.
Đến năm 2030, xã Yên Phú phấn đấu 100% gia đình có trẻ em được cung cấp kiến thức, kỹ năng bảo vệ trẻ em; 100% học sinh tại các trường mầm non, tiểu học và trung học cơ sở trên địa bàn được trang bị kiến thức, kỹ năng sống, kỹ năng tự bảo vệ trước hành vi xâm hại, bạo lực học đường, bạo lực trên môi trường mạng và nguy cơ lao động trẻ em. Đồng thời, phấn đấu từ 90% trở lên các hợp tác xã, hộ kinh doanh, cơ sở sản xuất, trang trại, gia trại được tiếp cận thông tin, kiến thức pháp luật về sử dụng lao động chưa thành niên; 100% trẻ em bị xâm hại, trẻ em có nguy cơ bị bạo lực, bóc lột, bỏ rơi hoặc có nguy cơ trở thành lao động trẻ em khi được phát hiện sẽ được hỗ trợ, can thiệp kịp thời; những trường hợp có nhu cầu trợ giúp pháp lý được kết nối, hỗ trợ theo quy định. Cùng với đó là tăng cường phát hiện, quản lý và hỗ trợ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, hướng tới giảm tỷ lệ trẻ em bị bạo lực, xâm hại và duy trì mục tiêu không có trẻ em lao động trái quy định pháp luật trên địa bàn. Những mục tiêu này không chỉ thể hiện quyết tâm bảo vệ trẻ em mà còn nhấn mạnh vai trò của gia đình và cộng đồng trong việc chủ động phòng ngừa nguy cơ, thay vì chỉ can thiệp khi trẻ đã bị tổn thương.
Một trong những vấn đề cần được đặc biệt quan tâm là phân biệt giữa việc trẻ em tham gia những công việc phù hợp với lứa tuổi và tình trạng sử dụng lao động trẻ em trái quy định của pháp luật. Trong đời sống nông thôn, việc trẻ em phụ giúp cha mẹ những công việc gia đình đơn giản, phù hợp với sức khỏe, độ tuổi và khả năng có thể góp phần rèn luyện tính tự lập, ý thức trách nhiệm và kỹ năng sống. Tuy nhiên, việc để trẻ làm công việc nặng nhọc, nguy hiểm, kéo dài nhiều giờ, ảnh hưởng đến học tập, nghỉ ngơi, sức khỏe hoặc sự phát triển bình thường có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng và vi phạm pháp luật. Bộ luật Lao động quy định người lao động chưa thành niên là người chưa đủ 18 tuổi; việc sử dụng lao động thuộc nhóm tuổi này phải tuân thủ những điều kiện chặt chẽ về tính chất công việc, thời giờ làm việc, sức khỏe, an toàn lao động và quyền được học tập. Người từ đủ 13 tuổi đến chưa đủ 15 tuổi chỉ được làm những công việc nhẹ thuộc danh mục pháp luật cho phép; việc sử dụng người chưa đủ 13 tuổi chỉ được thực hiện trong những trường hợp đặc biệt đáp ứng điều kiện luật định. Người sử dụng lao động không được bố trí người chưa thành niên làm công việc hoặc tại nơi làm việc bị cấm, không được ép buộc lao động và phải bảo đảm các điều kiện bảo vệ phù hợp với độ tuổi. Vì vậy, các gia đình, hộ kinh doanh, cơ sở sản xuất, trang trại, gia trại cần tìm hiểu đầy đủ quy định trước khi để người chưa thành niên tham gia lao động, tuyệt đối không vì lợi ích kinh tế trước mắt mà đánh đổi sức khỏe, sự an toàn và tương lai học tập của trẻ.
Đặc biệt, đối với hoạt động sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, chăn nuôi, chế biến gỗ, xây dựng và kinh doanh dịch vụ, người dân cần nhận diện rõ những công việc có nguy cơ gây nguy hiểm cho trẻ em. Việc tiếp xúc với máy móc, thiết bị cắt, xẻ, máy chế biến gỗ, hóa chất bảo vệ thực vật, khu vực chăn nuôi có nguy cơ mất an toàn, công trình xây dựng, khu vực trên cao, ao hồ, sông suối hoặc những công việc phải mang vác vật nặng có thể dẫn tới tai nạn, thương tích, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe của trẻ. Gia đình không nên để trẻ tự ý vận hành máy móc, tiếp xúc với hóa chất độc hại hoặc thực hiện những công việc vượt quá khả năng thể chất và nhận thức. Đồng thời, cần cảnh giác trước những lời mời tuyển dụng, giới thiệu việc làm thiếu minh bạch, hứa hẹn thu nhập cao nhưng không cung cấp đầy đủ thông tin về địa điểm, tính chất công việc và điều kiện lao động. Cha mẹ, người giám hộ không được ép buộc hoặc để trẻ bỏ học đi làm thuê sớm, không giao trẻ cho người khác quản lý, sử dụng sức lao động khi chưa xác định rõ điều kiện an toàn và tính hợp pháp của công việc. Đối với các cơ sở sử dụng lao động, việc chấp hành quy định về lao động chưa thành niên cần được thực hiện nghiêm túc, kể cả trong hoạt động sản xuất nhỏ lẻ, kinh tế hộ gia đình và những công việc mang tính thời vụ. Các hành vi bóc lột sức lao động trẻ em, sử dụng người chưa thành niên làm công việc bị cấm hoặc vi phạm điều kiện lao động có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật.
Bên cạnh nguy cơ lao động sớm, trẻ em còn phải đối mặt với những rủi ro liên quan đến bạo lực gia đình, xâm hại tình dục, bạo lực học đường, bắt nạt trên mạng, tai nạn thương tích và đuối nước. Việc bảo vệ trẻ em cần bắt đầu từ môi trường gia đình, nơi trẻ được yêu thương, quan tâm, lắng nghe và hướng dẫn các kỹ năng tự bảo vệ phù hợp với độ tuổi. Cha mẹ cần dành thời gian trò chuyện, tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng của con, quan sát những thay đổi bất thường về tâm lý, sức khỏe, kết quả học tập hoặc hành vi sinh hoạt. Những biểu hiện như trẻ thường xuyên lo sợ, né tránh một người hoặc địa điểm nhất định, có dấu hiệu bị thương tích không rõ nguyên nhân, bỏ học, thu mình, căng thẳng hoặc bị kiểm soát, đe dọa có thể là dấu hiệu cần được quan tâm, tìm hiểu và hỗ trợ kịp thời. Trẻ em cần được hướng dẫn nhận biết những hành vi xâm hại, biết từ chối các yêu cầu không an toàn, tìm kiếm sự giúp đỡ từ người lớn đáng tin cậy và không giữ bí mật những việc khiến bản thân sợ hãi hoặc bị tổn thương. Trong môi trường mạng, cha mẹ cần hướng dẫn con bảo vệ thông tin cá nhân, không tự ý gửi hình ảnh riêng tư, không gặp người lạ quen qua mạng khi thiếu sự bảo vệ phù hợp và biết thông báo khi bị đe dọa, dụ dỗ, quấy rối hoặc bắt nạt trực tuyến. Đồng thời, việc trang bị kiến thức phòng, chống tai nạn giao thông, điện giật, cháy nổ, đuối nước và kỹ năng ứng phó trong các tình huống nguy hiểm cần được chú trọng, nhất là trong thời gian trẻ nghỉ hè, nghỉ lễ hoặc không có người lớn trực tiếp giám sát.
Đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, trẻ em mồ côi, trẻ em thuộc hộ nghèo, cận nghèo, trẻ em có cha mẹ đi làm ăn xa, trẻ em có nguy cơ bỏ học hoặc phải lao động sớm, việc quan tâm, phát hiện và hỗ trợ kịp thời có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Hoàn cảnh kinh tế khó khăn, thiếu sự chăm sóc thường xuyên hoặc hạn chế khả năng tiếp cận giáo dục có thể khiến trẻ dễ bị lôi kéo vào những công việc không phù hợp, bị lợi dụng, bóc lột hoặc bỏ lỡ cơ hội học tập. Mỗi gia đình cần ưu tiên bảo đảm việc học của con em, chủ động tìm hiểu các chính sách miễn, giảm học phí, hỗ trợ giáo dục, an sinh xã hội và trợ giúp đối với trẻ em đủ điều kiện. Những trường hợp trẻ có nguy cơ bỏ học, phải lao động sớm hoặc thiếu người chăm sóc cần được quan tâm, phản ánh kịp thời để có phương án hỗ trợ phù hợp. Đối với trẻ em đã bị bạo lực, xâm hại hoặc bóc lột, việc hỗ trợ không chỉ dừng ở bảo đảm an toàn trước mắt mà còn cần quan tâm chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ tâm lý, trợ giúp pháp lý và tạo điều kiện để trẻ tiếp tục học tập, tái hòa nhập cộng đồng. Mọi hoạt động hỗ trợ phải đặt lợi ích tốt nhất của trẻ em lên hàng đầu, tôn trọng quyền riêng tư, không công khai tùy tiện danh tính, hình ảnh hoặc thông tin nhạy cảm khiến trẻ tiếp tục bị tổn thương.
Phát hiện sớm và thông báo kịp thời là yếu tố quan trọng để ngăn chặn những hành vi xâm hại, bạo lực và bóc lột trẻ em. Khi phát hiện trẻ có dấu hiệu bị đánh đập, đe dọa, xâm hại tình dục, bỏ rơi, mua bán, cưỡng ép lao động hoặc đang ở trong môi trường nguy hiểm, người dân không nên thờ ơ, che giấu hay coi đó là chuyện riêng của gia đình. Cần nhanh chóng thông báo cho cơ quan công an, chính quyền địa phương, người làm công tác bảo vệ trẻ em hoặc cơ sở y tế để được hướng dẫn, hỗ trợ và can thiệp theo quy định. Tại xã Yên Phú, người dân có thể phản ánh những trường hợp trẻ em có nguy cơ bị bạo lực, xâm hại, bóc lột lao động tới Công an xã hoặc Trạm Y tế xã để thông tin được tiếp nhận, xem xét và chuyển xử lý theo thẩm quyền. Ngoài ra, người dân có thể gọi Tổng đài điện thoại quốc gia bảo vệ trẻ em 111, hoạt động miễn phí 24 giờ mỗi ngày, để được tư vấn, thông báo nguy cơ, hành vi xâm hại trẻ em và kết nối các hình thức trợ giúp cần thiết. Trong trường hợp trẻ đang gặp nguy hiểm trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe, cần ưu tiên bảo đảm an toàn, gọi lực lượng khẩn cấp phù hợp và đưa trẻ đến cơ sở y tế khi cần thiết. Khi tiếp nhận thông tin, cần tôn trọng, lắng nghe trẻ, không đổ lỗi, gây áp lực buộc trẻ kể lại sự việc nhiều lần hoặc chia sẻ thông tin, hình ảnh vụ việc lên mạng xã hội.
Xây dựng môi trường sống an toàn cho trẻ em còn đòi hỏi sự thay đổi từ nhận thức đến hành động của mỗi người dân trong cộng đồng. Người lớn cần làm gương trong cách ứng xử, không sử dụng bạo lực để giáo dục con trẻ, không phân biệt đối xử và không coi nhẹ tiếng nói của trẻ em. Các gia đình cần quan tâm quản lý, chăm sóc con em, tạo điều kiện để trẻ được học tập, vui chơi, tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao và rèn luyện kỹ năng sống lành mạnh. Các hộ sản xuất, kinh doanh cần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật về lao động chưa thành niên, chủ động nhận diện và loại bỏ nguy cơ sử dụng lao động trẻ em trái quy định trong quá trình sản xuất, kinh doanh. Mỗi người dân cần tích cực tham gia các hoạt động bảo vệ trẻ em tại khu dân cư, quan tâm những trường hợp khó khăn, chủ động phát hiện và phản ánh các dấu hiệu bất thường, đồng thời không kỳ thị trẻ em từng bị xâm hại, bạo lực hoặc phải lao động sớm. Việc sử dụng thông tin về trẻ em cũng phải được thực hiện có trách nhiệm, bảo đảm tính chính xác, bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư của trẻ.
Bảo vệ trẻ em là bảo vệ tương lai của mỗi gia đình và sự phát triển bền vững của quê hương. Mỗi người dân xã Yên Phú hãy cùng nâng cao trách nhiệm, quan tâm chăm sóc, giáo dục con em, không để trẻ bỏ học vì hoàn cảnh khó khăn, không để trẻ phải lao động trong những điều kiện trái quy định pháp luật, chủ động phòng ngừa bạo lực, xâm hại và kịp thời lên tiếng khi phát hiện trẻ em gặp nguy hiểm. Bằng sự yêu thương, trách nhiệm và hành động thiết thực của gia đình, nhà trường và cộng đồng, mỗi trẻ em sẽ có thêm cơ hội được lớn lên an toàn, khỏe mạnh, được học tập, vui chơi và phát triển toàn diện, góp phần xây dựng xã Yên Phú ngày càng văn minh, nhân ái và phát triển bền vững.
