Ngày 23/4/2026, Quốc hội đã thông qua Luật Hộ tịch số 03/2026/QH16. Luật gồm 4 chương, 30 điều và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027, thay thế Luật Hộ tịch số 60/2014/QH13. Đây là bước tiến quan trọng trong đổi mới công tác đăng ký, quản lý hộ tịch theo hướng hiện đại, liên thông, lấy người dân làm trung tâm phục vụ và dữ liệu điện tử làm nền tảng quản lý.
Theo Luật, hộ tịch là những sự kiện, thông tin xác định tình trạng nhân thân của cá nhân từ khi sinh ra đến khi chết. Các nội dung đăng ký hộ tịch gồm: khai sinh; kết hôn; giám hộ và giám sát việc giám hộ; nhận cha, mẹ, con; thay đổi thông tin hộ tịch; xác nhận tình trạng hôn nhân; khai tử và cập nhật các thay đổi về nhân thân theo bản án, quyết định, giấy tờ của cơ quan có thẩm quyền. Mọi sự kiện hộ tịch phải được đăng ký đầy đủ, kịp thời, trung thực, khách quan và chính xác, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của mỗi cá nhân.
Tạo thuận lợi hơn cho người dân khi đăng ký hộ tịch
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật Hộ tịch năm 2026 là Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện đăng ký các sự kiện, thông tin hộ tịch không phụ thuộc vào nơi cư trú của cá nhân. Quy định này giúp người dân thuận tiện hơn khi thực hiện các thủ tục như đăng ký khai sinh, kết hôn, khai tử, nhận cha, mẹ, con hoặc thay đổi thông tin hộ tịch; giảm thời gian đi lại và khắc phục những khó khăn do thay đổi nơi cư trú.
Người dân được lựa chọn nộp hồ sơ trực tuyến, gửi hồ sơ qua dịch vụ bưu chính hoặc nộp trực tiếp tại cơ quan có thẩm quyền. Đối với đăng ký khai sinh, đăng ký kết hôn và đăng ký khai tử, kết quả được trả bằng cả bản giấy và bản điện tử. Các thủ tục hộ tịch khác chủ yếu được trả kết quả điện tử; bản giấy được cấp khi người dân có yêu cầu. Riêng Giấy chứng nhận kết hôn phải được nhận trực tiếp tại cơ quan đăng ký hộ tịch.
Luật cũng xác lập nguyên tắc người dân chỉ phải cung cấp thông tin một lần. Cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác, tra cứu thông tin trong các cơ sở dữ liệu có liên quan; không yêu cầu người dân nộp, xuất trình hoặc tải lên những giấy tờ mà thông tin đã được cơ quan nhà nước quản lý, trừ trường hợp dữ liệu chưa thể khai thác hoặc thông tin không đầy đủ, không chính xác. Quy định này góp phần giảm thành phần hồ sơ, hạn chế việc sử dụng giấy tờ, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính.
Từng bước đăng ký khai sinh, khai tử theo phương thức chủ động
Luật Hộ tịch năm 2026 bổ sung phương thức đăng ký khai sinh và khai tử chủ động trên cơ sở kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ sở khám bệnh, chữa bệnh với hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử.
Khi dữ liệu được kết nối và đáp ứng đầy đủ các điều kiện, Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm chủ động thực hiện đăng ký khai sinh cho trẻ em sinh tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Trường hợp chưa được đăng ký theo phương thức chủ động, trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày trẻ em được sinh ra, cha hoặc mẹ có trách nhiệm đăng ký khai sinh cho con.
Đối với khai tử, khi dữ liệu từ cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được kết nối, Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú cuối cùng của người chết chủ động thực hiện đăng ký. Nếu chưa được đăng ký theo phương thức này, trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày có người chết, thân nhân hoặc cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan phải thực hiện đăng ký khai tử. Việc đăng ký khai sinh, khai tử chủ động được thực hiện theo lộ trình của Chính phủ và phải được triển khai thống nhất trên toàn quốc chậm nhất từ ngày 01/01/2031.
Luật tiếp tục quy định bên nam và bên nữ phải có mặt tại cơ quan đăng ký hộ tịch khi đăng ký kết hôn để cùng ký vào Sổ đăng ký kết hôn và Giấy chứng nhận kết hôn. Các giấy tờ hộ tịch đã được cấp hợp lệ trước ngày Luật có hiệu lực vẫn tiếp tục có giá trị sử dụng; người dân không phải thực hiện cấp đổi chỉ vì Luật mới được ban hành.
Nghiêm cấm cung cấp thông tin sai sự thật
Luật nghiêm cấm các hành vi cung cấp thông tin, tài liệu sai sự thật; làm hoặc sử dụng giấy tờ giả, giấy tờ của người khác để đăng ký hộ tịch; đe dọa, cưỡng ép hoặc cản trở việc thực hiện quyền, nghĩa vụ đăng ký hộ tịch; cam đoan, làm chứng sai sự thật.
Đối với cán bộ, người có thẩm quyền, Luật nghiêm cấm việc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để gây phiền hà, trì hoãn việc đăng ký hộ tịch; từ chối giải quyết không có lý do chính đáng hoặc can thiệp trái pháp luật vào hoạt động đăng ký hộ tịch. Tùy theo tính chất, mức độ, hành vi vi phạm có thể bị xử lý hành chính, xử lý kỷ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
Để các quy định của Luật Hộ tịch năm 2026 sớm đi vào cuộc sống, xã Yên Phú tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền trên Cổng thông tin điện tử, trang fanpage, hệ thống truyền thanh cơ sở, các hội nghị, cuộc họp thôn và hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật. Nội dung tuyên truyền tập trung vào những quyền lợi, nghĩa vụ của người dân; thời hạn đăng ký khai sinh, khai tử; quy định về đăng ký kết hôn; phương thức nộp hồ sơ trực tuyến và trách nhiệm cung cấp thông tin chính xác.
Cùng với đó, cán bộ chuyên môn và bộ phận tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ người dân, nhất là người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số, người chưa thành thạo công nghệ số, bảo đảm mọi người dân đều có thể tiếp cận và thực hiện thuận lợi các thủ tục hộ tịch.
Mỗi người dân cần chủ động tìm hiểu pháp luật, thực hiện đăng ký các sự kiện hộ tịch đúng thời hạn; kê khai thông tin trung thực, chính xác và phối hợp với cơ quan chức năng trong quá trình giải quyết thủ tục. Đăng ký hộ tịch đầy đủ không chỉ bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mỗi cá nhân mà còn góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch, chuyên nghiệp và phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn.
Cao Tùng
