Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/7/2025 với nhiều quy định mới theo hướng mở rộng diện bao phủ, gia tăng quyền lợi và tạo điều kiện để người dân, người lao động được tham gia, thụ hưởng chính sách bảo hiểm xã hội. Cùng với đó, Luật số 51/2024/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm y tế cũng có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, tiếp tục hoàn thiện chính sách bảo hiểm y tế theo định hướng bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân.
BHXH – điểm tựa vững chắc cho người lao động
Tham gia bảo hiểm xã hội không đơn thuần là thực hiện nghĩa vụ theo quy định của pháp luật mà còn là cách để người lao động chủ động bảo đảm cuộc sống cho bản thân và gia đình trước những biến động trong quá trình lao động và khi hết tuổi làm việc.
Đối với người thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, quá trình đóng bảo hiểm là cơ sở để được giải quyết các chế độ theo quy định như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hưu trí và tử tuất. Đặc biệt, chính sách lương hưu giúp người lao động có nguồn thu nhập ổn định khi về già; người hưởng lương hưu còn được bảo đảm quyền lợi bảo hiểm y tế theo quy định.
Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 cũng mở rộng cơ hội hưởng lương hưu khi quy định người lao động trong các trường hợp thông thường có thể đủ điều kiện về thời gian đóng khi có từ đủ 15 năm tham gia BHXH, thay vì yêu cầu thời gian dài hơn như trước đây, nếu đồng thời đáp ứng điều kiện về tuổi nghỉ hưu và các điều kiện liên quan theo quy định. Điều này tạo thêm cơ hội để nhiều người lao động được hưởng lương hưu và bảo đảm an sinh lâu dài khi về già.
BHXH tự nguyện – chủ động tích lũy cho tuổi già
Đối với người lao động tự do, người sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ và những công dân không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, BHXH tự nguyện là một lựa chọn an sinh đặc biệt quan trọng.
Theo quy định hiện hành, công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc và đáp ứng các điều kiện theo quy định có thể tham gia BHXH tự nguyện. Người tham gia được lựa chọn mức thu nhập làm căn cứ đóng và phương thức đóng phù hợp với khả năng kinh tế của mình. Khi đủ điều kiện, người tham gia có thể được hưởng lương hưu, chế độ tử tuất và các quyền lợi khác theo quy định. Từ ngày 01/7/2025, chính sách BHXH tự nguyện còn bổ sung trợ cấp thai sản, qua đó tiếp tục nâng cao tính hấp dẫn và tính nhân văn của chính sách.
Nhà nước hiện có chính sách hỗ trợ một phần tiền đóng BHXH tự nguyện. Theo quy định đang áp dụng, mức hỗ trợ được tính trên mức đóng BHXH tự nguyện hằng tháng theo chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn, trong đó người thuộc hộ nghèo và một số đối tượng theo quy định được hỗ trợ 50%; người thuộc hộ cận nghèo 40%; người dân tộc thiểu số 30% và các đối tượng khác 20%. Đây là điều kiện thuận lợi để người dân từng bước tham gia và tích lũy thời gian đóng cho tương lai.
BHYT – chia sẻ rủi ro, giảm gánh nặng chi phí khám chữa bệnh
Bên cạnh BHXH, bảo hiểm y tế có ý nghĩa đặc biệt trong chăm sóc, bảo vệ sức khỏe Nhân dân. Khi không may ốm đau, bệnh tật, nhất là phải điều trị dài ngày hoặc sử dụng các kỹ thuật y tế có chi phí lớn, thẻ BHYT có thể giúp người bệnh giảm đáng kể gánh nặng tài chính khi được quỹ BHYT thanh toán chi phí khám, chữa bệnh trong phạm vi và mức hưởng theo quy định.
Chính sách BHYT những năm gần đây tiếp tục được hoàn thiện theo hướng mở rộng quyền lợi, tạo thuận lợi hơn cho người dân khi tiếp cận dịch vụ khám, chữa bệnh. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHYT năm 2024 đã điều chỉnh nhiều nội dung liên quan đến đối tượng tham gia, phạm vi quyền lợi, đăng ký khám chữa bệnh ban đầu, chuyển người bệnh giữa các cơ sở khám chữa bệnh và các trường hợp được hưởng quyền lợi BHYT.
Vì vậy, mỗi người dân cần duy trì tham gia BHYT liên tục, không để gián đoạn thẻ; đồng thời chủ động tìm hiểu phạm vi, mức hưởng và các quy định khi đi khám, chữa bệnh để bảo đảm đầy đủ quyền lợi của mình.
Người lao động và người sử dụng lao động cần thực hiện đầy đủ trách nhiệm
Đối với người lao động thuộc diện tham gia bắt buộc, cần chủ động tìm hiểu quy định pháp luật, theo dõi quá trình đóng, mức đóng và thời gian tham gia BHXH, BHYT của bản thân; kịp thời phản ánh với cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện quyền lợi bảo hiểm của mình không được bảo đảm.
Đối với người sử dụng lao động, việc đăng ký tham gia và đóng BHXH, BHYT đầy đủ, đúng đối tượng, đúng mức, đúng thời hạn cho người lao động là trách nhiệm pháp lý, đồng thời thể hiện trách nhiệm của doanh nghiệp, cơ quan, đơn vị đối với người lao động. Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 quy định rõ trách nhiệm của người sử dụng lao động trong việc đăng ký tham gia BHXH bắt buộc, lập hồ sơ để người lao động được hưởng các chế độ và thực hiện các nghĩa vụ liên quan theo quy định. Các hành vi chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT làm ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật.
Thay đổi nhận thức để chủ động bảo đảm an sinh
Để chính sách BHXH, BHYT thực sự đi vào cuộc sống, công tác tuyên truyền cần được triển khai thường xuyên, đa dạng, dễ hiểu, hướng tới từng nhóm đối tượng; trong đó chú trọng người lao động tại các doanh nghiệp, hộ kinh doanh, người lao động tự do, nông dân và những người chưa tham gia hoặc đang có nguy cơ gián đoạn quá trình tham gia bảo hiểm.
Mỗi người dân cần nhận thức rằng tham gia BHXH, BHYT không chỉ nhằm giải quyết những khó khăn trước mắt khi ốm đau, thai sản hay mất khả năng lao động, mà còn là sự chuẩn bị lâu dài cho tương lai. Đặc biệt, việc duy trì thời gian tham gia BHXH để hướng tới hưởng lương hưu là giải pháp quan trọng giúp mỗi người chủ động nguồn thu nhập khi tuổi cao, giảm phụ thuộc vào gia đình và xã hội.
“Tham gia bảo hiểm xã hội – vì cuộc sống an tâm hôm nay, vững vàng ngày mai; tham gia bảo hiểm y tế – vì sức khỏe của bản thân, gia đình và cộng đồng.”
Thông qua việc tăng cường tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật về BHXH, BHYT và BHXH tự nguyện, góp phần từng bước thay đổi nhận thức thành hành động, hình thành ý thức tự giác chấp hành pháp luật của người lao động, người sử dụng lao động và Nhân dân; mở rộng diện bao phủ bảo hiểm, hướng tới mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội bền vững, không để ai bị bỏ lại phía sau.
Cao Tùng
