Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc không chỉ góp phần bảo tồn những giá trị truyền thống tốt đẹp được trao truyền qua nhiều thế hệ, mà còn là nguồn lực quan trọng để củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao đời sống Nhân dân. Đối với xã Yên Phú – địa bàn có nhiều dân tộc cùng sinh sống, việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống gắn với xây dựng nếp sống văn minh và phát triển sinh kế bền vững có ý nghĩa thiết thực trong quá trình xây dựng quê hương ngày càng phát triển.Mỗi dân tộc đều có những nét đẹp riêng được thể hiện qua tiếng nói, trang phục, phong tục, lễ hội, dân ca, dân vũ, ẩm thực, nghề thủ công và những tri thức dân gian đặc sắc. Những giá trị ấy tạo nên sự phong phú trong đời sống văn hóa cộng đồng, đồng thời góp phần làm nên bản sắc riêng của quê hương Yên Phú. Vì vậy, mỗi người dân cần nâng cao ý thức, trách nhiệm trong gìn giữ, trao truyền và phát huy những giá trị tốt đẹp của dân tộc mình, nhất là đối với thế hệ trẻ.Cùng với bảo tồn bản sắc văn hóa, việc xây dựng đời sống văn minh, từng bước loại bỏ những phong tục, tập quán không còn phù hợp cũng cần trở thành hành động tự giác trong mỗi gia đình và cộng đồng dân cư. Phát huy truyền thống đoàn kết, tương trợ, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển sẽ tạo nền tảng vững chắc để đồng bào các dân tộc trên địa bàn xã chung sức xây dựng cuộc sống ngày càng ấm no, tiến bộ và hạnh phúc.
Gìn giữ bản sắc văn hóa từ mỗi gia đình, mỗi cộng đồng
Một trong những nội dung trọng tâm là tuyên truyền để người dân nâng cao ý thức gìn giữ tiếng nói, chữ viết, trang phục truyền thống, dân ca, dân vũ, lễ hội, nghề thủ công, ẩm thực cùng những phong tục, tập quán tốt đẹp đã được trao truyền qua nhiều thế hệ. Việc giữ gìn bản sắc không chỉ là bảo tồn những giá trị của quá khứ mà còn cần biến các giá trị văn hóa thành một phần sống động trong đời sống hôm nay. Người dân được khuyến khích sử dụng, giới thiệu trang phục truyền thống trong các dịp lễ, Tết, ngày hội và sinh hoạt cộng đồng; duy trì, truyền dạy nghề thủ công, nghệ thuật dân gian và tri thức bản địa; quan tâm giáo dục thế hệ trẻ về niềm tự hào, tình yêu và trách nhiệm đối với văn hóa dân tộc mình.
Đặc biệt, cần phát huy vai trò của người có uy tín, người cao tuổi, trưởng dòng họ, nghệ nhân và những cá nhân tiêu biểu trong cộng đồng. Đây là những người có khả năng truyền cảm hứng, kết nối các thế hệ và góp phần gìn giữ tiếng nói, trang phục, âm nhạc, dân ca, dân vũ, nghề thủ công cùng nhiều nét đẹp văn hóa truyền thống trước nguy cơ mai một.
Giữ gìn nét đẹp, từng bước loại bỏ hủ tục
Bảo tồn văn hóa phải đi đôi với xây dựng đời sống văn minh. Vì vậy, công tác tuyên truyền cần giúp người dân phân biệt rõ những giá trị truyền thống cần được trân trọng, phát huy với những phong tục không còn phù hợp cần từng bước thay đổi. Trong đó, chú trọng tuyên truyền phòng ngừa tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống; vận động tổ chức việc cưới văn minh, tiết kiệm, phù hợp với điều kiện của gia đình; hạn chế thách cưới cao, cưới kéo dài gây tốn kém. Việc tang cần được tổ chức trang nghiêm, tiết kiệm, bảo đảm vệ sinh môi trường; lễ hội phải an toàn, văn minh, giữ được bản sắc nhưng không để phát sinh mê tín, lãng phí và những hủ tục mới.
Phấn đấu trên 90% việc cưới, việc tang, lễ hội được thực hiện theo nếp sống văn minh; 100% thôn rà soát, bổ sung và thực hiện hương ước, quy ước theo hướng phát huy nét đẹp văn hóa, loại bỏ những hủ tục, phong tục không còn phù hợp. Việc thay đổi nhận thức và tập quán cần được thực hiện kiên trì, trên tinh thần tôn trọng văn hóa và lấy người dân làm chủ thể; tránh áp đặt, hình thức. Hiệu quả tuyên truyền phải được thể hiện bằng những chuyển biến cụ thể trong nhận thức, hành vi và chất lượng đời sống của cộng đồng.
Biến giá trị văn hóa thành nguồn lực phát triển sinh kế
Cùng với bảo tồn bản sắc, tuyên truyền về phát triển du lịch cộng đồng gắn với cải thiện sinh kế là hướng đi cần được quan tâm. Mỗi nét văn hóa, món ăn truyền thống, nghề thủ công, cảnh quan thiên nhiên hay sinh hoạt đời thường nếu được khai thác hợp lý đều có thể trở thành sản phẩm tạo sức hấp dẫn đối với du khách.
Người dân có điều kiện có thể nghiên cứu phát triển mô hình homestay; các hoạt động trải nghiệm đời sống, văn hóa bản địa; sản phẩm thủ công mỹ nghệ, quà lưu niệm; ẩm thực truyền thống; trải nghiệm nông nghiệp, sinh thái và khám phá cảnh quan địa phương. Song song với đó là nâng cao kỹ năng giao tiếp, ứng xử văn minh, giữ gìn cảnh quan, bảo đảm vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm và chất lượng dịch vụ.
Thực tiễn tại Tuyên Quang cho thấy, phát triển du lịch cộng đồng ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số có thể mở thêm hướng cải thiện sinh kế, quảng bá sản phẩm địa phương và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống. Tuy nhiên, yếu tố cốt lõi vẫn là lấy bản sắc văn hóa làm nền tảng, đặt cộng đồng người dân vào vị trí trung tâm và phát triển theo hướng xanh, có trách nhiệm, bền vững, tránh thương mại hóa hoặc làm mất đi nét riêng vốn có của mỗi dân tộc
Công tác tuyên truyền về dân tộc trong giai đoạn mới không chỉ dừng ở việc phổ biến chủ trương, chính sách mà cần hướng tới những vấn đề thiết thực trong đời sống: ứng dụng khoa học kỹ thuật và chuyển đổi số trong sản xuất; phát triển nông, lâm nghiệp bền vững; xây dựng sản phẩm đặc trưng, sản phẩm OCOP; học nghề, tìm kiếm việc làm; chăm sóc sức khỏe; giáo dục trẻ em; bảo vệ rừng và môi trường; phòng, chống tội phạm, tệ nạn xã hội và giữ gìn an ninh, trật tự. Mỗi người dân vừa là chủ thể thụ hưởng chính sách, vừa là chủ thể gìn giữ và phát huy văn hóa. Khi truyền thống được trân trọng, những hủ tục từng bước được loại bỏ, tri thức và khoa học kỹ thuật được ứng dụng vào đời sống, các giá trị bản địa được khai thác đúng hướng để tạo sinh kế, đó chính là nền tảng để đời sống đồng bào ngày càng nâng cao. Giữ gìn bản sắc để không mất đi cội nguồn; xây dựng nếp sống văn minh để cộng đồng ngày càng tiến bộ; phát huy nội lực để phát triển kinh tế, cải thiện sinh kế và cùng nhau xây dựng quê hương Yên Phú ngày càng giàu đẹp, văn minh, đoàn kết và phát triển bền vững.
Cao Tùng
