Quyền sở hữu trí tuệ hiện diện trong nhiều lĩnh vực của đời sống, từ nhãn hiệu hàng hóa, tên thương mại, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế, bí mật kinh doanh đến quyền tác giả đối với sách, báo, hình ảnh, âm nhạc, video, phần mềm và các sản phẩm sáng tạo khác. Đối với khu vực nông thôn, sở hữu trí tuệ còn gắn liền với việc xây dựng nhãn hiệu, bao bì, truy xuất nguồn gốc và nâng cao giá trị cho các sản phẩm nông nghiệp, sản phẩm đặc trưng, sản phẩm OCOP của địa phương.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ số 07/2022/QH15 được Quốc hội ban hành ngày 16/6/2022 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2023 đã tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý về bảo hộ, khai thác và thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam. Các quy định chi tiết về quyền tác giả, quyền liên quan, sở hữu công nghiệp, quyền đối với giống cây trồng và quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ cũng được Chính phủ ban hành, sửa đổi, bổ sung nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế. Ngày 30/1/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 02/CT-TTg về tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Tiếp đó, ngày 5/5/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg, yêu cầu tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Đây là những căn cứ quan trọng để các cấp, các ngành và địa phương nâng cao trách nhiệm, tăng cường phối hợp, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, không để hình thành các điểm nóng về hàng giả, hàng nhái và hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Trên thực tế, hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ có thể diễn ra dưới nhiều hình thức như sản xuất, buôn bán hàng hóa giả mạo nhãn hiệu; sử dụng trái phép tên, biểu tượng, hình ảnh hoặc bao bì của tổ chức, cá nhân khác; sao chép, đăng tải, phát tán tác phẩm, hình ảnh, video, phần mềm khi chưa được phép; quảng cáo, giới thiệu hàng hóa gây nhầm lẫn về nguồn gốc, xuất xứ; sử dụng nhãn hiệu hoặc chỉ dẫn thương mại tương tự đến mức gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng. Đáng chú ý, cùng với sự phát triển của thương mại điện tử và mạng xã hội, các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ngày càng có nguy cơ chuyển dịch lên môi trường số. Nhiều sản phẩm không rõ nguồn gốc, hàng giả, hàng nhái có thể được quảng cáo bằng hình ảnh bắt mắt, giá bán thấp, sử dụng trái phép nhãn hiệu của các doanh nghiệp có uy tín để thu hút người mua. Một số cá nhân còn tự ý sao chép bài viết, hình ảnh, video của người khác để đăng tải, phục vụ mục đích kinh doanh hoặc quảng cáo mà không xin phép, không ghi rõ nguồn. Những hành vi này không chỉ gây thiệt hại cho chủ thể quyền, làm giảm uy tín của các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh chân chính mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi, sức khỏe và sự an toàn của người tiêu dùng. Hàng giả, hàng nhái, đặc biệt là thực phẩm, thuốc, mỹ phẩm, vật tư nông nghiệp, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và các sản phẩm có liên quan trực tiếp đến đời sống có thể gây ra những hậu quả khó lường.
Hình ảnh minh họa (được tạo ra bởi AI)
Để nâng cao hiệu quả thực thi quyền sở hữu trí tuệ, công tác tuyên truyền cần được triển khai thường xuyên, liên tục, với nội dung và hình thức phù hợp với từng nhóm đối tượng. Các quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ cần được phổ biến thông qua Cổng thông tin điện tử, hệ thống truyền thanh cơ sở, mạng xã hội, hội nghị, các buổi sinh hoạt thôn, đoàn thể và hoạt động tư vấn, hướng dẫn trực tiếp cho người dân, hộ kinh doanh, hợp tác xã và doanh nghiệp. Nội dung tuyên truyền cần tập trung giúp người dân nhận biết hàng giả, hàng nhái, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; hiểu được quyền và nghĩa vụ khi sáng tạo, sản xuất, kinh doanh và sử dụng sản phẩm; nâng cao ý thức tôn trọng bản quyền; không sao chép, khai thác hoặc sử dụng trái phép tác phẩm, hình ảnh, phần mềm, nhãn hiệu và các tài sản trí tuệ của tổ chức, cá nhân khác.
Đối với các hộ sản xuất, kinh doanh, hợp tác xã và chủ thể sản phẩm đặc trưng của địa phương, cần chủ động tìm hiểu, đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, kiểu dáng, bao bì và các đối tượng sở hữu trí tuệ phù hợp; lưu giữ hồ sơ, chứng từ chứng minh nguồn gốc hàng hóa; thực hiện đúng quy định về nhãn hàng hóa, truy xuất nguồn gốc và chất lượng sản phẩm. Việc đăng ký, quản lý và khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ sẽ góp phần bảo vệ thành quả lao động, nâng cao uy tín, giá trị và khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường. Bên cạnh công tác tuyên truyền, cần tăng cường phối hợp giữa chính quyền địa phương, cơ quan chuyên môn và các lực lượng chức năng trong việc nắm bắt địa bàn, tiếp nhận phản ánh, kiểm tra, xác minh và xử lý các hành vi có dấu hiệu vi phạm. Chính phủ đã ban hành Kế hoạch hành động về đấu tranh ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đến năm 2030, trong đó nhấn mạnh yêu cầu triển khai đồng bộ các giải pháp phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm.
Các vụ việc vi phạm sau khi được cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, kết luận và xử lý cần được thông tin công khai, rộng rãi theo đúng quy định. Việc công bố rõ hành vi vi phạm, phương thức, thủ đoạn và kết quả xử lý sẽ giúp người dân nâng cao cảnh giác, nhận diện nguy cơ, đồng thời tạo sức răn đe, phòng ngừa chung. Quá trình thông tin phải bảo đảm khách quan, chính xác, không suy diễn, không quy kết khi chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền và không làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân liên quan.Theo quy định hiện hành, các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả có thể bị áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp. Từ ngày 15/2/2026, Nghị định số 341/2025/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan có hiệu lực thi hành. Đối với lĩnh vực sở hữu công nghiệp, Nghị định số 186/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 15/7/2026 đã sửa đổi, bổ sung các quy định về xử phạt vi phạm hành chính, góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý và nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm.
Hình ảnh minh họa (được tạo ra bởi AI)
Mỗi người dân cần hình thành thói quen lựa chọn hàng hóa có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng; kiểm tra nhãn mác, hóa đơn, chứng từ và thông tin của người bán; không tiếp tay cho việc sản xuất, kinh doanh, tiêu thụ hàng giả, hàng nhái; không chia sẻ, quảng cáo những sản phẩm có dấu hiệu vi phạm. Khi phát hiện hành vi nghi vấn, người dân cần lưu giữ thông tin, hình ảnh, chứng từ liên quan và kịp thời phản ánh tới chính quyền địa phương hoặc cơ quan chức năng để được tiếp nhận, kiểm tra và xử lý. Nâng cao nhận thức xã hội về sở hữu trí tuệ là nhiệm vụ cần sự tham gia của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và toàn thể Nhân dân. Thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật, tôn trọng thành quả sáng tạo và kiên quyết đấu tranh với hàng giả, hàng nhái, hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ chính là góp phần bảo vệ người tiêu dùng, bảo vệ hoạt động sản xuất, kinh doanh chân chính và xây dựng xã Yên Phú phát triển an toàn, văn minh, bền vững.
Cao Tùng
