Trao quyền cho phụ nữ trong quản lý nguồn nước không chỉ thúc đẩy bình đẳng giới mà còn là giải pháp bền vững để bảo vệ nguồn nước cho tương lai.
Áp lực nguồn nước ngày càng gia tăng
Thế giới đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng nước chưa từng có. Theo báo cáo của Viện Tài nguyên thế giới, hiện có khoảng 4 tỷ người phải chịu cảnh thiếu nước ít nhất một tháng mỗi năm. Hơn một nửa các hồ lớn toàn cầu đã suy giảm trữ lượng kể từ những năm 1990, trong khi khoảng 70% các tầng nước ngầm chính đang bị khai thác quá mức.
Những người phụ nữ vùng cao phải đi lên núi hay xuống suối để lấy nước về cho gia đình sử dụng
Biến đổi khí hậu càng làm tình hình trở nên nghiêm trọng hơn khi các hiện tượng cực đoan như hạn hán, lũ lụt, xâm nhập mặn diễn ra ngày càng thường xuyên. Tổ chức Liên hợp quốc cảnh báo, nếu không có giải pháp kịp thời, đến năm 2030, nhu cầu nước toàn cầu có thể vượt nguồn cung tới 40%.
Khủng hoảng nước không chỉ dừng lại ở khía cạnh môi trường mà còn tác động sâu rộng đến kinh tế và xã hội. Sản xuất nông nghiệp bị ảnh hưởng, an ninh lương thực bị đe dọa, các xung đột liên quan đến nguồn nước gia tăng nhanh chóng. Theo thống kê, số vụ xung đột liên quan đến nước đã tăng gấp nhiều lần trong hơn một thập kỷ qua.
Việt Nam không nằm ngoài xu hướng đó. Dù được đánh giá là quốc gia có nguồn nước tương đối dồi dào, nhưng thực tế cho thấy nguồn nước đang chịu áp lực lớn từ cả tự nhiên và con người. 60% tổng lượng nước quốc gia phụ thuộc vào nguồn nước từ nước ngoài (nguồn nước xuyên biên giới), chỉ có 40% là nội sinh. Tỷ lệ phụ thuộc cao này tạo ra thách thức lớn về an ninh nguồn nước, đặc biệt trong bối cảnh hạn hán, xâm nhập mặn và biến đổi khí hậu đang gia tăng.
Ô nhiễm nguồn nước cũng là vấn đề đáng lo ngại. Phần lớn nước thải sinh hoạt và công nghiệp chưa được xử lý triệt để trước khi xả ra môi trường, khiến nhiều con sông, kênh rạch bị suy giảm chất lượng nghiêm trọng.
Những thách thức này cho thấy, bài toán nước không chỉ là quản lý tài nguyên mà còn là câu chuyện về phát triển bền vững và công bằng xã hội. Đây cũng là tinh thần mà Ngày Nước Thế giới 2026 hướng tới.
Khủng hoảng nước gắn với bất bình đẳng giới
Theo Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), mỗi ngày phụ nữ và trẻ em gái trên thế giới dành khoảng 200 triệu giờ để đi lấy nước. Đây là một con số cho thấy rõ sự bất bình đẳng trong tiếp cận tài nguyên nước.
Ở nhiều khu vực, việc thiếu nước không chỉ khiến cuộc sống khó khăn hơn mà còn tước đi cơ hội học tập và phát triển của trẻ em gái. Khi phải dành nhiều thời gian cho việc lấy nước, các em buộc phải nghỉ học hoặc bỏ học.
Không chỉ mất cơ hội, họ còn đối mặt với nhiều rủi ro về an toàn khi phải di chuyển quãng đường dài. Khủng hoảng nước vì thế không chỉ là vấn đề môi trường, mà còn là vấn đề về quyền con người.
Những giọt nước mang đến sự tự chủ cho phụ nữ H'Mong
Bên cạnh đó, khi nguồn nước không đảm bảo vệ sinh, phụ nữ thường là người chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất. Họ không chỉ đối mặt với các nguy cơ về sức khỏe mà còn phải gánh thêm trách nhiệm chăm sóc người thân khi bệnh tật xảy ra.
Một nghịch lý đáng chú ý là dù đóng vai trò trung tâm trong việc sử dụng và quản lý nước ở cấp hộ gia đình và cộng đồng, phụ nữ lại ít có tiếng nói trong các quyết định liên quan đến tài nguyên nước. Theo thống kê của Liên hợp quốc, tỷ lệ phụ nữ tham gia vào các vị trí lãnh đạo trong lĩnh vực nước vẫn còn rất thấp.
Chính vì vậy, chủ đề “Nước và bình đẳng giới” của Ngày Nước Thế giới 2026 nhấn mạnh rằng: đảm bảo công bằng trong tiếp cận nước không thể tách rời việc trao quyền cho phụ nữ. Bởi lẽ, khi phụ nữ bị hạn chế cơ hội tiếp cận nước sạch, họ cũng bị hạn chế cơ hội phát triển.
Phụ nữ là lực lượng nòng cốt trong bảo vệ nguồn nước
Trong bối cảnh đó, việc phát huy vai trò của phụ nữ trong quản lý và bảo vệ nguồn nước được xem là giải pháp quan trọng và bền vững.
Thông điệp Ngày Nước Thế giới 2026 đặt phụ nữ và trẻ em gái vào vị trí trung tâm của các giải pháp về nước
Theo bà Đoàn Vũ Thảo Ly, Phó Giám đốc phụ trách về giới và môi trường, Trung tâm Nghiên cứu Môi trường và Cộng đồng (CECR), phụ nữ hiện nay đóng vai trò rất quan trọng trong việc sử dụng, quản lý và bảo vệ tài nguyên nước.
Do đặc thù vai trò giới, nhiều công việc hằng ngày của phụ nữ như nấu ăn, giặt giũ, chăm sóc gia đình đều gắn trực tiếp với việc sử dụng nước. Chính những hoạt động này góp phần hình thành thói quen tiết kiệm nước, hạn chế lãng phí và bảo vệ nguồn nước sinh hoạt.
Phụ nữ không chỉ là người sử dụng nước mà còn trở thành kỹ sư, nhà khoa học, nông dân ứng dụng công nghệ tưới tiêu bền vững, công nhân vệ sinh môi trường hay những lãnh đạo cộng đồng thúc đẩy các sáng kiến bảo vệ nguồn nước
Không chỉ trong gia đình, phụ nữ còn là lực lượng tích cực trong các hoạt động bảo vệ môi trường tại cộng đồng. Ở nhiều địa phương, các tổ chức hội phụ nữ đã triển khai nhiều mô hình hiệu quả như thu gom rác thải, làm sạch kênh mương, tuyên truyền sử dụng nước tiết kiệm và giữ gìn vệ sinh nguồn nước.
Thực tế cho thấy, khi phụ nữ được trao quyền và tham gia vào các mô hình quản lý nước, hiệu quả mang lại rất rõ rệt. Các chương trình có sự tham gia của phụ nữ thường có tỷ lệ thành công cao hơn nhờ sự gắn bó với thực tế và khả năng lan tỏa trong cộng đồng.
Tuy nhiên, để phát huy hết tiềm năng này, cần có các chính sách cụ thể nhằm tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong quá trình ra quyết định. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên nước mà còn góp phần thúc đẩy bình đẳng giới.
Các chuyên gia cho rằng, cần tạo điều kiện để phụ nữ tiếp cận giáo dục, công nghệ và các nguồn lực tài chính, từ đó nâng cao năng lực tham gia vào các lĩnh vực kỹ thuật và quản lý nước.
Nước là tài nguyên thiết yếu, nhưng cách con người quản lý và phân bổ nước mới quyết định mức độ công bằng trong xã hội. Khi nguồn nước được đảm bảo, phụ nữ và trẻ em gái có thêm cơ hội học tập, làm việc và phát triển.
Ngược lại, khi nước khan hiếm, chính họ là những người phải chịu thiệt thòi nhiều nhất.
Thông điệp của Ngày Nước Thế giới 2026 vì thế mang ý nghĩa sâu sắc: không thể có phát triển bền vững nếu không có bình đẳng giới trong tiếp cận và quản lý nguồn nước. Trao quyền cho phụ nữ không chỉ là mục tiêu xã hội, mà còn là giải pháp thiết thực để bảo vệ tài nguyên nước.
Trong bối cảnh những thách thức về nước ngày càng gia tăng, việc kết hợp giữa quản lý tài nguyên hiệu quả và thúc đẩy bình đẳng giới sẽ là chìa khóa để hướng tới một tương lai bền vững - nơi không ai bị bỏ lại phía sau.
Một số khẩu hiệu tiêu biểu tuyên truyền hưởng ứng Ngày Nước Thế giới năm 2026:
- Nơi nào có nước, nơi đó có bình đẳng.
- Nước là sự sống - Bình đẳng là tương lai.
- Bình đẳng giới - Chìa khóa cho an ninh nguồn nước bền vững.
- Nước sạch, vệ sinh an toàn - Nền tảng của bình đẳng giới.
- Nước - Phụ nữ - Bình đẳng: Động lực cho phát triển bền vững.
- Nước sạch cho mọi người - Bình đẳng cho mọi giới.
- Bảo vệ nguồn nước - Bảo vệ tương lai nhân loại.
- Nguồn nước bền vững - Nền tảng của hòa bình và phát triển.
- Quản trị nước hiệu quả - Thúc đẩy kinh tế xanh.
Website Bộ Nông nghiệp và Môi Trường
