Cách mạng Tháng Tám năm 1945 diễn ra trong bối cảnh tình hình thế giới và trong nước có những biến chuyển hết sức nhanh chóng. Chiến tranh thế giới thứ hai đi đến hồi kết; phát xít Nhật thất bại, tạo ra thời cơ đặc biệt thuận lợi cho cách mạng Việt Nam. Trước đó, ngày 9/3/1945, Nhật đảo chính Pháp tại Đông Dương, làm cho bộ máy thống trị cũ rơi vào khủng hoảng sâu sắc. Trên cơ sở quá trình chuẩn bị lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang và căn cứ địa cách mạng trong nhiều năm, Đảng đã kịp thời nhận định tình hình, chủ động chuẩn bị và quyết định phát động Tổng khởi nghĩa khi thời cơ xuất hiện.
Đặc biệt, Tuyên Quang có vị trí hết sức quan trọng trong những ngày tháng quyết định của lịch sử dân tộc. Tháng 5/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh về Tân Trào, lựa chọn nơi đây làm trung tâm căn cứ địa để cùng Trung ương Đảng chuẩn bị lãnh đạo Tổng khởi nghĩa. Tân Trào trở thành “Thủ đô Khu giải phóng”, nơi diễn ra nhiều sự kiện có ý nghĩa quyết định đối với vận mệnh đất nước. Từ ngày 14 đến 15/8/1945, Hội nghị toàn quốc của Đảng tại Tân Trào quyết định phát động Tổng khởi nghĩa; ngày 16 và 17/8, Quốc dân Đại hội Tân Trào thông qua những chủ trương lớn và bầu Ủy ban Dân tộc giải phóng Việt Nam.
Từ Tân Trào, mệnh lệnh Tổng khởi nghĩa được truyền đi khắp cả nước. Chỉ trong một thời gian rất ngắn, khí thế cách mạng dâng cao mạnh mẽ. Ngày 19/8/1945, khởi nghĩa giành chính quyền thắng lợi tại Hà Nội; ngày 23/8, chính quyền về tay Nhân dân tại Huế; ngày 25/8, cuộc Tổng khởi nghĩa giành thắng lợi tại Sài Gòn. Đến cuối tháng 8/1945, chính quyền cách mạng đã được thiết lập trên phạm vi cả nước.
Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, tuyên bố trước quốc dân và thế giới sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Một kỷ nguyên mới của dân tộc được mở ra – kỷ nguyên độc lập, tự do, Nhân dân làm chủ vận mệnh của mình.
Infographic do AI tạo ra
Những bài học mang giá trị trường tồn
Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám là kết quả của cả một quá trình đấu tranh, chuẩn bị lâu dài và bền bỉ. Trong 15 năm kể từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, các phong trào cách mạng nối tiếp nhau đã góp phần tôi luyện lực lượng, xây dựng cơ sở chính trị, hình thành khối đoàn kết rộng rãi và chuẩn bị những điều kiện cần thiết cho cuộc Tổng khởi nghĩa năm 1945.
Một trong những bài học nổi bật là phát huy sức mạnh của Nhân dân và khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Khi lợi ích tối cao của dân tộc trở thành điểm hội tụ, hàng triệu người Việt Nam không phân biệt giai cấp, tầng lớp, dân tộc, tôn giáo đã cùng đứng lên vì mục tiêu chung là độc lập, tự do.
Cùng với đó là bài học về tự lực, tự cường, chủ động chuẩn bị lực lượng và biết tạo ra, nhận diện, nắm bắt thời cơ. Thời cơ của Cách mạng Tháng Tám xuất hiện trong khoảng thời gian rất ngắn, nhưng nhờ có sự chuẩn bị từ trước, cách mạng Việt Nam đã kịp thời hành động, phát huy sức mạnh của quần chúng và giành chính quyền trên phạm vi cả nước. Các tài liệu nghiên cứu chính thống về Cách mạng Tháng Tám đều nhấn mạnh vai trò quan trọng của nghệ thuật chớp thời cơ và huy động sức mạnh toàn dân trong thắng lợi lịch sử này.
Một bài học lớn khác là kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, giữ vững độc lập, tự chủ nhưng đồng thời biết tranh thủ những điều kiện thuận lợi của tình hình quốc tế. Đây cũng là tư duy được tiếp tục kế thừa trong đường lối xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay. Nghị quyết Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu phát huy sức mạnh con người Việt Nam, khối đại đoàn kết toàn dân tộc, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia – dân tộc trên cơ sở luật pháp quốc tế.
Từ mùa Thu độc lập đến thống nhất đất nước và công cuộc đổi mới
Những bài học của Cách mạng Tháng Tám tiếp tục được vận dụng trong các giai đoạn cách mạng tiếp theo. Tinh thần độc lập, tự chủ; dựa vào sức mình là chính; phát huy sức mạnh toàn dân; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh quốc tế; xác định đúng nhiệm vụ chiến lược và nắm bắt thời cơ đã góp phần đưa cách mạng Việt Nam vượt qua nhiều thử thách, giành thắng lợi trong các cuộc kháng chiến, hoàn thành sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước vào năm 1975.
Bước vào thời bình, tinh thần dám nhìn thẳng vào thực tiễn, đổi mới tư duy và hành động tiếp tục được phát huy. Từ Đại hội VI năm 1986, công cuộc đổi mới được triển khai và đến năm 2026 đã trải qua 40 năm. Nghị quyết Đại hội XIV đánh giá những thành tựu đạt được trong 40 năm đổi mới có ý nghĩa lịch sử, là kết quả của quá trình phấn đấu bền bỉ, liên tục, kết tinh trí tuệ và sức sáng tạo của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân; đồng thời tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm, chủ thể của Nhân dân trong công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Qua bốn thập niên đổi mới, tiềm lực và sức chống chịu của nền kinh tế được nâng lên; đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân có nhiều cải thiện; quốc phòng, an ninh được củng cố; hoạt động đối ngoại, hội nhập quốc tế ngày càng mở rộng và đi vào chiều sâu. Báo cáo tại Đại hội XIV đánh giá vị thế, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế tiếp tục được nâng cao, tạo thế và lực mới để đất nước bước vào một giai đoạn phát triển cao hơn.
Những thành quả đó là kết tinh của công sức, trí tuệ và sự hy sinh của nhiều thế hệ cán bộ, đảng viên, chiến sĩ và Nhân dân Việt Nam qua các thời kỳ. Đồng thời, Việt Nam luôn trân trọng sự đoàn kết, ủng hộ và giúp đỡ quý báu của bạn bè quốc tế, các lực lượng tiến bộ trên thế giới trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc cũng như trong quá trình xây dựng, phát triển đất nước.
Đưa tinh thần Cách mạng Tháng Tám vào kỷ nguyên phát triển mới
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng diễn ra vào tháng 1/2026, đánh dấu một chặng đường phát triển mới của đất nước. Văn kiện Đại hội xác định mục tiêu giữ vững môi trường hòa bình, ổn định; phát triển nhanh, bền vững; nâng cao toàn diện đời sống Nhân dân; tăng cường tự chủ chiến lược, tự lực, tự cường, tự tin tiến mạnh trong kỷ nguyên mới; hướng tới mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.
Tinh thần của Cách mạng Tháng Tám vì thế không chỉ thuộc về quá khứ. Ý chí tự lực, tự cường; khát vọng độc lập, tự do; sức mạnh đại đoàn kết; tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; khả năng nhận diện và nắm bắt thời cơ vẫn mang tính thời sự sâu sắc trong công cuộc phát triển đất nước hôm nay.
Trong bối cảnh thế giới đang có những biến động nhanh chóng, cạnh tranh chiến lược gay gắt, những vấn đề an ninh truyền thống và phi truyền thống gia tăng, chuỗi cung ứng và kinh tế thế giới tiềm ẩn nhiều rủi ro, Việt Nam vừa đứng trước những thời cơ mới về khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế, vừa phải giải quyết những hạn chế, điểm nghẽn nội tại về thể chế, nguồn lực, hạ tầng, chất lượng nhân lực, môi trường và năng lực tổ chức thực hiện.
Nghị quyết Đại hội XIV vì vậy đặt trọng tâm vào hoàn thiện thể chế phát triển; thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng; phát huy văn hóa và con người trở thành nguồn lực nội sinh; củng cố quốc phòng, an ninh và nâng cao hiệu quả công tác đối ngoại.
Ảnh minh họa (Hình ảnh do AI tạo ra)
Tự hào truyền thống quê hương cách mạng
Đối với cán bộ, đảng viên và Nhân dân Tuyên Quang, việc ôn lại Cách mạng Tháng Tám càng mang ý nghĩa đặc biệt khi chính mảnh đất Tân Trào năm xưa từng là Thủ đô Khu giải phóng, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trung ương Đảng và Tổng bộ Việt Minh chuẩn bị và đưa ra những quyết sách quan trọng dẫn tới thắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩa.
Phát huy truyền thống ấy trong giai đoạn mới không chỉ là niềm tự hào mà còn phải được chuyển hóa thành những hành động cụ thể: đoàn kết xây dựng quê hương; nâng cao trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên; đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số; phát triển kinh tế, nâng cao đời sống Nhân dân; bảo vệ môi trường; giữ vững quốc phòng, an ninh; chăm lo an sinh xã hội và xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư.
Kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công là dịp để mỗi người dân Việt Nam thêm trân trọng giá trị của độc lập, tự do; tưởng nhớ và tri ân những thế hệ đã cống hiến, hy sinh cho Tổ quốc; đồng thời tiếp thêm niềm tin, ý chí và khát vọng xây dựng đất nước.
Từ bài học của mùa Thu năm 1945 đến những thành tựu của 40 năm đổi mới và những mục tiêu lớn được Đại hội XIV đề ra, một giá trị xuyên suốt vẫn luôn được khẳng định: khi ý Đảng hòa quyện với lòng dân, khi sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc được khơi dậy, khi Việt Nam giữ vững tinh thần độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường và chủ động nắm bắt thời cơ, đất nước sẽ có thêm sức mạnh để vượt qua khó khăn, biến thách thức thành cơ hội và vững bước tiến lên.
Phát huy hào khí Cách mạng Tháng Tám, toàn Đảng, toàn dân và toàn quân tiếp tục chung sức, đồng lòng, đem ý chí, trí tuệ, khát vọng và sức sáng tạo của con người Việt Nam vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, quyết tâm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.
Cao Tùng
