Trải qua hàng nghìn năm hình thành và phát triển, y học cổ truyền Việt Nam đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm quý trong phòng bệnh, chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe. Những bài thuốc dân gian, cây thuốc bản địa cùng các phương pháp châm cứu, xoa bóp, bấm huyệt, dưỡng sinh đã trở thành một phần trong đời sống của nhiều thế hệ người Việt.
Ngày nay, cùng với sự phát triển của khoa học và công nghệ, y học cổ truyền đang từng bước được nghiên cứu, chuẩn hóa và kết hợp với y học hiện đại. Sự kết hợp này hướng tới khai thác những ưu điểm của từng phương pháp, nâng cao chất lượng điều trị, phục hồi chức năng và đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng đa dạng của Nhân dân.
ĐƯA Y HỌC CỔ TRUYỀN ĐẾN GẦN HƠN VỚI NGƯỜI DÂN
Một trong những định hướng quan trọng trong phát triển y học cổ truyền là chuyển từ việc chủ yếu sử dụng để chữa bệnh sang chăm sóc sức khỏe toàn diện trong suốt cuộc đời, chú trọng phòng bệnh, điều trị và phục hồi sức khỏe.
Đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu 100% tỉnh, thành phố có bệnh viện y học cổ truyền; 100% trạm y tế cấp xã đủ năng lực cung ứng dịch vụ y học cổ truyền. Đồng thời, phấn đấu 90% trạm y tế cấp xã có ít nhất một cán bộ được đào tạo, bồi dưỡng về y học cổ truyền và 20% trạm y tế cấp xã có bác sĩ y học cổ truyền.
Đây là những mục tiêu có ý nghĩa thiết thực, nhất là đối với người dân ở khu vực nông thôn, miền núi, nơi nhu cầu chăm sóc sức khỏe tại cơ sở ngày càng lớn. Khi mạng lưới dịch vụ y học cổ truyền được củng cố, người dân sẽ có thêm cơ hội tiếp cận các phương pháp chăm sóc, điều trị và phục hồi chức năng phù hợp ngay tại địa phương.
Các phương pháp không dùng thuốc như dưỡng sinh, châm cứu, xoa bóp, bấm huyệt và luyện tập phục hồi chức năng cũng được chú trọng phát triển. Tuy nhiên, hiệu quả và mức độ phù hợp của từng phương pháp phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe cụ thể; các kỹ thuật điều trị cần được thực hiện bởi người có chuyên môn, tại cơ sở đủ điều kiện.
Đặc biệt, việc kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại trong chăm sóc người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và người cần phục hồi chức năng được quan tâm phát triển. Người bệnh có thể được tư vấn lựa chọn phương pháp phù hợp, bảo đảm an toàn và hạn chế những rủi ro do sử dụng thuốc hoặc điều trị không đúng cách.
SỬ DỤNG Y HỌC CỔ TRUYỀN ĐÚNG CÁCH, KHÔNG TỰ Ý CHỮA BỆNH
Bên cạnh những giá trị tích cực, người dân cần hiểu rằng không phải bài thuốc dân gian, cây thuốc hay phương pháp chữa bệnh truyền miệng nào cũng đã được kiểm chứng về tính an toàn và hiệu quả.
Quan niệm cho rằng thuốc có nguồn gốc tự nhiên thì hoàn toàn lành tính là chưa chính xác. Một số loại dược liệu có thể gây tác dụng không mong muốn, dị ứng hoặc tương tác với thuốc đang sử dụng. Việc tự ý phối hợp nhiều loại thuốc, dùng thuốc kéo dài hoặc sử dụng dược liệu không rõ nguồn gốc có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.
Để bảo vệ bản thân và gia đình, mỗi người cần lựa chọn cơ sở khám, chữa bệnh được cấp phép; sử dụng thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu theo hướng dẫn của người có chuyên môn. Người đang điều trị bệnh cần thông báo đầy đủ các loại thuốc, sản phẩm dược liệu đang dùng để được tư vấn phù hợp.
Đặc biệt, không tự ý bỏ thuốc điều trị, ngừng tái khám hoặc thay thế phác đồ của bác sĩ bằng những bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng.
Hiện nay, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều thông tin quảng cáo thuốc gia truyền, thuốc đông y với những lời giới thiệu hấp dẫn như "chữa khỏi hoàn toàn", "không tái phát", "chữa được nhiều loại bệnh" hoặc cam kết hiệu quả chỉ sau vài ngày sử dụng.
Người dân cần hết sức cảnh giác với những lời quảng cáo thổi phồng công dụng, sử dụng hình ảnh bác sĩ, lương y để tạo lòng tin nhưng không có thông tin xác thực. Không mua, sử dụng thuốc, dược liệu không rõ nguồn gốc, không có thông tin về đơn vị sản xuất, kinh doanh hoặc không đáp ứng các yêu cầu pháp lý liên quan.
Cần phân biệt rõ thuốc cổ truyền, thuốc dược liệu với thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Thực phẩm bảo vệ sức khỏe không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Khi phát hiện các trường hợp có dấu hiệu khám, chữa bệnh trái phép, quảng cáo sai sự thật hoặc kinh doanh thuốc không rõ nguồn gốc, người dân cần phản ánh tới cơ quan chức năng để được kiểm tra, xử lý.
BẢO TỒN CÂY THUỐC, TRI THỨC BẢN ĐỊA GẮN VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ
Không chỉ phục vụ chăm sóc sức khỏe, y học cổ truyền còn gắn liền với nguồn tài nguyên dược liệu phong phú và những tri thức truyền thống được lưu giữ qua nhiều thế hệ.
Tại các địa phương miền núi, trong đó có tỉnh Tuyên Quang, việc bảo tồn các loài cây thuốc, phát huy kinh nghiệm sử dụng dược liệu của đồng bào các dân tộc có ý nghĩa quan trọng trong gìn giữ bản sắc văn hóa và tạo thêm cơ hội phát triển sinh kế.
Phát triển vùng trồng dược liệu theo hướng an toàn, bền vững, gắn với bảo tồn nguồn gen, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc là một hướng đi được chú trọng. Việc kết nối sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm có thể góp phần nâng cao giá trị kinh tế của cây dược liệu, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân.
Tuy nhiên, khai thác dược liệu cần đi đôi với bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học và sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên. Người dân không nên khai thác tận diệt các loài cây thuốc quý hoặc tự ý thu hái, kinh doanh những loại dược liệu không xác định rõ đặc tính, công dụng.
Các bài thuốc gia truyền, kinh nghiệm chữa bệnh dân gian và tri thức bản địa có giá trị cần được quan tâm gìn giữ, sưu tầm, nghiên cứu và đánh giá khoa học. Qua đó, vừa bảo tồn di sản văn hóa dân tộc, vừa tạo cơ sở để phát triển những sản phẩm chăm sóc sức khỏe an toàn, có chất lượng.
CHỦ ĐỘNG CHĂM SÓC SỨC KHỎE, KẾT HỢP HÀI HÒA GIỮA TRUYỀN THỐNG VÀ HIỆN ĐẠI
Đối với người dân xã Yên Phú, việc nâng cao hiểu biết về y học cổ truyền cần bắt đầu từ những hành động thiết thực trong đời sống hằng ngày.
Mỗi người, mỗi gia đình nên chủ động xây dựng lối sống lành mạnh, duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, tập luyện thể dục phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe; khám sức khỏe định kỳ, phát hiện sớm và điều trị kịp thời các bệnh lý.
Những người có nhu cầu sử dụng y học cổ truyền để chăm sóc sức khỏe, điều trị bệnh hoặc phục hồi chức năng cần tìm hiểu thông tin từ nguồn chính thống, tham khảo ý kiến nhân viên y tế và lựa chọn phương pháp phù hợp. Không nên lạm dụng thuốc, tự ý chữa bệnh hoặc tin tưởng tuyệt đối vào những kinh nghiệm truyền miệng.
Đối với người cao tuổi, phụ nữ mang thai, trẻ em và người mắc bệnh mạn tính, việc sử dụng thuốc cổ truyền, dược liệu càng cần thận trọng, có sự tư vấn và theo dõi của người có chuyên môn.
Phát huy giá trị y học cổ truyền không có nghĩa là thay thế y học hiện đại, mà là kết hợp hài hòa giữa tri thức truyền thống với những tiến bộ khoa học để mang lại hiệu quả chăm sóc sức khỏe tốt nhất cho Nhân dân.
Hiểu đúng, sử dụng đúng và lựa chọn những phương pháp chăm sóc sức khỏe an toàn chính là cách mỗi người góp phần gìn giữ giá trị y học cổ truyền Việt Nam, đồng thời bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng.
