Chăn nuôi gia súc, gia cầm và nuôi trồng thủy sản là những hoạt động sản xuất góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho nhiều hộ gia đình trên địa bàn xã Yên Phú. Tuy nhiên, hoạt động chăn nuôi tại địa phương hiện vẫn chủ yếu theo quy mô hộ gia đình, kết hợp với các trang trại, gia trại vừa và nhỏ. Trong khi đó, việc giao thương, vận chuyển, mua bán gia súc, gia cầm và các sản phẩm động vật diễn ra thường xuyên, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh, lây lan các loại dịch bệnh nguy hiểm.
Đặc biệt, những bệnh truyền nhiễm như cúm gia cầm, dịch tả lợn châu Phi, lở mồm long móng, viêm da nổi cục trên trâu, bò và bệnh dại ở động vật không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, tiêu thụ sản phẩm chăn nuôi. Một số bệnh còn có nguy cơ lây truyền từ động vật sang người, đe dọa sức khỏe cộng đồng. Vì vậy, nâng cao ý thức chủ động phòng bệnh của mỗi hộ chăn nuôi có ý nghĩa quyết định trong việc hạn chế nguy cơ dịch bệnh phát sinh và lây lan.
Tiêm phòng đầy đủ, đúng lịch là một trong những biện pháp quan trọng để bảo vệ đàn vật nuôi. Trong năm 2027, công tác tiêm phòng trên địa bàn xã được triển khai với hai đợt chính vào vụ Xuân – Hè và vụ Thu – Đông, đồng thời thực hiện tiêm phòng bổ sung cho đàn gia súc, gia cầm mới phát sinh hoặc đến tuổi tiêm. Người chăn nuôi cần chủ động theo dõi lịch tiêm phòng tại địa phương, phối hợp với lực lượng thú y để tiêm đầy đủ các loại vắc xin phù hợp với từng loài vật nuôi và loại bệnh theo hướng dẫn chuyên môn. Không chủ quan với những đàn vật nuôi đã được tiêm phòng từ các năm trước mà bỏ qua việc tiêm nhắc lại khi đến lịch.
Cùng với tiêm phòng, việc duy trì môi trường chăn nuôi sạch sẽ, an toàn có vai trò đặc biệt quan trọng. Các hộ gia đình cần thường xuyên vệ sinh chuồng trại, thu gom và xử lý chất thải đúng cách; định kỳ tiêu độc, khử trùng khu vực chăn nuôi bằng hóa chất được phép sử dụng hoặc vôi bột theo hướng dẫn. Chuồng nuôi phải bảo đảm thông thoáng, có khu vực thu gom chất thải phù hợp, hạn chế tình trạng ẩm thấp, ô nhiễm kéo dài. Đồng thời, cần cung cấp thức ăn, nước uống bảo đảm vệ sinh, chăm sóc vật nuôi đúng kỹ thuật để nâng cao sức đề kháng.
Người chăn nuôi cần đặc biệt chú ý đến nguồn gốc con giống khi nhập đàn. Chỉ lựa chọn con giống khỏe mạnh, có nguồn gốc rõ ràng, đáp ứng yêu cầu kiểm dịch; không mua bán, vận chuyển hoặc đưa vào chăn nuôi những con vật có biểu hiện nghi mắc bệnh. Đối với vật nuôi mới nhập về, cần thực hiện các biện pháp cách ly, theo dõi sức khỏe theo hướng dẫn thú y trước khi nhập đàn. Việc thực hiện kê khai hoạt động chăn nuôi đầy đủ, cập nhật thông tin về số lượng và tình hình đàn vật nuôi cũng là trách nhiệm cần được các hộ gia đình quan tâm, thực hiện.
Phát hiện sớm, khai báo kịp thời là yếu tố then chốt để ngăn chặn dịch bệnh lây lan. Khi phát hiện gia súc, gia cầm có dấu hiệu bất thường như bỏ ăn, sốt, suy yếu, xuất hiện triệu chứng nghi mắc bệnh truyền nhiễm hoặc chết không rõ nguyên nhân, người dân cần nhanh chóng cách ly động vật nghi mắc bệnh, hạn chế người và phương tiện ra vào khu vực chăn nuôi, đồng thời thông báo ngay cho trưởng thôn, nhân viên thú y hoặc UBND xã để được hướng dẫn xử lý.
Đặc biệt, người dân tuyệt đối không giấu dịch, không bán chạy, giết mổ hoặc vận chuyển động vật mắc bệnh, nghi mắc bệnh ra khỏi khu vực chăn nuôi; không vứt xác động vật chết xuống sông, suối, ao, hồ, mương nước hoặc những nơi công cộng. Không tự ý sử dụng thuốc điều trị đối với các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm khi chưa có hướng dẫn chuyên môn. Việc xử lý, tiêu hủy động vật mắc bệnh phải thực hiện đúng quy trình kỹ thuật nhằm hạn chế nguy cơ phát tán mầm bệnh ra môi trường.
Đối với hoạt động nuôi trồng thủy sản, người dân cần thường xuyên theo dõi môi trường ao, hồ, lồng bè, nhất là vào những thời điểm giao mùa từ tháng 3 đến tháng 5 và từ tháng 9 đến tháng 11, khi điều kiện thời tiết, nhiệt độ và chất lượng nguồn nước có thể biến động. Chủ động kiểm tra nguồn nước, mật độ nuôi, tình trạng sức khỏe của thủy sản; sử dụng con giống có nguồn gốc rõ ràng, đáp ứng yêu cầu kiểm dịch và chất lượng trước khi thả nuôi.
Khi phát hiện cá hoặc các loài thủy sản có biểu hiện mắc bệnh, chết rải rác hoặc hàng loạt, người nuôi cần kịp thời thông báo để được hướng dẫn xác định nguyên nhân và áp dụng biện pháp xử lý phù hợp. Tuyệt đối không xả nước thải từ ao nuôi bị bệnh khi chưa được xử lý đạt yêu cầu, không vứt thủy sản chết ra môi trường tự nhiên. Việc thu gom, xử lý thủy sản mắc bệnh và vệ sinh môi trường nuôi phải tuân thủ hướng dẫn chuyên môn, sử dụng hóa chất được phép lưu hành đúng liều lượng, đúng mục đích.
Bên cạnh các biện pháp phòng ngừa, người chăn nuôi cũng cần tìm hiểu những chính sách hỗ trợ khắc phục thiệt hại do dịch bệnh động vật. Trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang, các cơ sở chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản đáp ứng điều kiện có thể được xem xét hỗ trợ khi động vật, sản phẩm động vật buộc phải tiêu hủy do dịch bệnh thuộc diện được hỗ trợ. Mức hỗ trợ và điều kiện áp dụng được xác định theo từng đối tượng, loại vật nuôi và tình huống dịch bệnh cụ thể. Để bảo đảm quyền lợi, người dân cần chủ động khai báo dịch bệnh, phối hợp xác minh thiệt hại và thực hiện các thủ tục cần thiết theo hướng dẫn, không tự ý xử lý làm ảnh hưởng đến việc xác định nguyên nhân và mức độ thiệt hại.
Phòng, chống dịch bệnh động vật không chỉ là biện pháp bảo vệ tài sản của từng gia đình mà còn là trách nhiệm chung đối với cộng đồng. Chỉ một hành vi chủ quan như không tiêm phòng đúng lịch, mua bán động vật không rõ nguồn gốc, che giấu tình trạng mắc bệnh hoặc vứt xác động vật chết bừa bãi cũng có thể làm gia tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh, gây thiệt hại cho nhiều hộ sản xuất khác.
Vì vậy, mỗi hộ chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản trên địa bàn xã Yên Phú cần nâng cao ý thức tự giác, thực hiện nghiêm các biện pháp phòng bệnh, chủ động tiêm phòng, vệ sinh môi trường, kê khai chăn nuôi và thông báo kịp thời khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Sự chủ động và trách nhiệm của mỗi người dân chính là nền tảng quan trọng để ngăn ngừa dịch bệnh từ sớm, từ xa, góp phần bảo vệ đàn vật nuôi, ổn định sản xuất, nâng cao thu nhập và xây dựng nền nông nghiệp xã Yên Phú phát triển an toàn, hiệu quả, bền vững.
