Thời điểm giao mùa, sự thay đổi về nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa cùng với các hoạt động sinh hoạt, học tập, lao động và giao tiếp thường xuyên có thể tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều tác nhân gây bệnh truyền nhiễm phát tán. Theo thông tin của Bộ Y tế, trong năm 2026, một số bệnh truyền nhiễm như sốt xuất huyết, tay chân miệng, COVID-19 và cúm mùa tiếp tục được ghi nhận tại nhiều địa phương trên cả nước, đặt ra yêu cầu chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và hạn chế nguy cơ lây lan trong cộng đồng. Các bệnh truyền nhiễm có đường lây và đặc điểm khác nhau, vì vậy việc phòng bệnh cũng cần được thực hiện phù hợp. Sốt xuất huyết Dengue lây truyền chủ yếu qua muỗi vằn mang vi rút, thường liên quan đến những khu vực có dụng cụ chứa nước, vật dụng đọng nước và môi trường thuận lợi cho muỗi sinh sản. Trong khi đó, COVID-19, cúm mùa, sởi, quai bị và một số bệnh do vi rút Adeno gây ra có thể lây truyền qua đường hô hấp hoặc tiếp xúc với nguồn bệnh. Bệnh tay chân miệng thường gặp ở trẻ nhỏ, có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, phân hoặc những đồ vật, bề mặt nhiễm vi rút. Bệnh thủy đậu cũng có khả năng lây lan trong môi trường sinh hoạt tập thể nếu người mắc bệnh không được phát hiện và có biện pháp hạn chế tiếp xúc phù hợp. Đối với khu vực nông thôn, nơi người dân thường xuyên lao động ngoài trời, sử dụng các nguồn nước sinh hoạt, chăm sóc cây trồng, vật nuôi và tham gia hoạt động cộng đồng, việc giữ gìn vệ sinh môi trường, bảo đảm nguồn nước sạch và thực hiện các biện pháp phòng bệnh ngay tại hộ gia đình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Người dân cần hiểu rằng phòng, chống dịch bệnh không chỉ được thực hiện khi đã xuất hiện người mắc bệnh mà phải trở thành thói quen thường xuyên trong sinh hoạt hằng ngày.
Đối với bệnh sốt xuất huyết, biện pháp phòng ngừa quan trọng là diệt muỗi, diệt lăng quăng, bọ gậy và loại bỏ những nơi muỗi có thể sinh sản. Muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết có thể phát triển trong các dụng cụ chứa nước sạch, nước đọng tại bể, chum, vại, xô, chậu, lốp xe cũ, chai lọ, máng nước và nhiều vật dụng khác xung quanh nhà. Vì vậy, mỗi gia đình cần thường xuyên kiểm tra khuôn viên, sân vườn, nhà ở, chuồng trại và các khu vực sinh hoạt; đậy kín dụng cụ chứa nước, cọ rửa thành dụng cụ, thay nước bình hoa, lật úp vật dụng không sử dụng, thu gom chai lọ, lốp xe và các loại phế thải có khả năng đọng nước. Đối với những bể chứa nước lớn, cần áp dụng biện pháp xử lý lăng quăng, bọ gậy phù hợp theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Người dân nên duy trì việc kiểm tra và loại bỏ nơi muỗi sinh sản ít nhất mỗi tuần một lần, đồng thời chủ động phát quang bụi rậm, vệ sinh khu vực xung quanh nhà, khơi thông những nơi ứ đọng nước. Để hạn chế muỗi đốt, cần ngủ màn kể cả ban ngày, mặc quần áo dài khi cần thiết và sử dụng các sản phẩm xua muỗi phù hợp, an toàn. Khi có hoạt động phun hóa chất diệt muỗi tại khu vực nguy cơ hoặc ổ dịch, người dân cần phối hợp, thực hiện đúng hướng dẫn của cơ quan y tế, không tự ý pha trộn hoặc phun hóa chất không rõ nguồn gốc. Đặc biệt, cần nhận biết sớm những dấu hiệu nghi mắc sốt xuất huyết như sốt cao đột ngột, đau đầu, đau mỏi người, buồn nôn hoặc phát ban. Khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám, hướng dẫn theo dõi và điều trị. Không nên chủ quan khi người bệnh giảm sốt, bởi sốt xuất huyết vẫn có thể chuyển nặng trong giai đoạn này. Nếu xuất hiện đau bụng nhiều, nôn liên tục, chảy máu chân răng, chảy máu mũi, tay chân lạnh, mệt lả, li bì, khó thở hoặc tiểu ít, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay để được xử trí kịp thời. Người dân không tự ý sử dụng thuốc điều trị, truyền dịch hoặc áp dụng những phương pháp chữa bệnh chưa được kiểm chứng, tránh làm tăng nguy cơ biến chứng.
Cùng với sốt xuất huyết, cúm mùa, COVID-19 và các bệnh lây truyền qua đường hô hấp là những nguy cơ sức khỏe cần được quan tâm, nhất là khi thời tiết chuyển lạnh và tại những nơi tập trung đông người. Các bệnh này có thể gây ra những biểu hiện như sốt, ho, đau họng, sổ mũi, nghẹt mũi, mệt mỏi, đau nhức cơ thể và trong một số trường hợp có thể diễn biến nặng, gây viêm phổi, suy hô hấp hoặc làm trầm trọng thêm các bệnh lý sẵn có. Người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền, người suy giảm miễn dịch là những nhóm cần được quan tâm bảo vệ. Để hạn chế nguy cơ lây nhiễm, mỗi người cần duy trì thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng với nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn tay phù hợp, che miệng và mũi khi ho, hắt hơi, hạn chế đưa tay chưa vệ sinh lên mắt, mũi, miệng. Nên đeo khẩu trang khi đến cơ sở khám, chữa bệnh, khi có triệu chứng hô hấp hoặc tại những nơi có nguy cơ lây nhiễm cao; đồng thời tăng cường thông khí trong nhà ở, lớp học, nơi làm việc, giữ vệ sinh các bề mặt thường xuyên tiếp xúc. Khi có biểu hiện sốt, ho, đau họng hoặc nghi mắc bệnh truyền nhiễm, người dân cần chủ động hạn chế tiếp xúc gần với người khác, đặc biệt là người có nguy cơ cao; nghỉ ngơi, theo dõi sức khỏe và liên hệ cơ sở y tế khi cần được tư vấn. Người bệnh cần thực hiện hướng dẫn phòng lây nhiễm, điều trị và sử dụng thuốc theo chỉ định của nhân viên y tế, không tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc thuốc kháng vi rút để sử dụng khi chưa được thăm khám và hướng dẫn. Trường hợp xuất hiện các dấu hiệu như khó thở, đau tức ngực, rối loạn ý thức, mệt nhiều, sốt kéo dài hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, cần được thăm khám kịp thời. Đối với các gia đình có người cao tuổi hoặc người mắc bệnh mạn tính, cần đặc biệt chú ý theo dõi sức khỏe, bảo đảm dinh dưỡng, nghỉ ngơi hợp lý và chủ động tham khảo ý kiến nhân viên y tế về tiêm vắc xin cúm, COVID-19 khi thuộc đối tượng được khuyến cáo.
Đối với trẻ em, việc phòng, chống các bệnh truyền nhiễm như sởi, tay chân miệng, thủy đậu, quai bị, Rubella và những bệnh do vi rút Adeno gây ra cần được gia đình và nhà trường đặc biệt quan tâm. Trẻ nhỏ, nhất là trẻ ở độ tuổi mầm non, thường xuyên tiếp xúc với bạn bè, đồ chơi, dụng cụ học tập và những vật dụng dùng chung, vì vậy có nguy cơ lây nhiễm bệnh trong môi trường sinh hoạt tập thể. Bệnh sởi có khả năng lây lan rất mạnh qua đường hô hấp, thường biểu hiện bằng sốt, ho, chảy nước mũi, mắt đỏ và phát ban; trường hợp nặng có thể gây viêm phổi, viêm não và các biến chứng nguy hiểm. Bệnh quai bị có thể gây sốt, đau và sưng tuyến nước bọt; Rubella thường có biểu hiện sốt nhẹ, phát ban và đặc biệt nguy hiểm nếu nhiễm trong thai kỳ. Bệnh thủy đậu có thể gây sốt, nổi các nốt phỏng nước trên da, kèm nguy cơ biến chứng ở những người có sức đề kháng yếu. Bệnh tay chân miệng thường xuất hiện các dấu hiệu như sốt, đau miệng, loét miệng, nổi bóng nước hoặc phát ban ở lòng bàn tay, bàn chân và một số vị trí khác. Khi trẻ mắc tay chân miệng có biểu hiện sốt cao kéo dài, giật mình bất thường, run chi, thở bất thường, nôn nhiều, li bì hoặc có dấu hiệu diễn biến nặng, cha mẹ phải đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay. Đối với các bệnh do vi rút Adeno gây ra, trẻ có thể gặp những triệu chứng như sốt, viêm đường hô hấp, viêm kết mạc hoặc rối loạn tiêu hóa tùy từng trường hợp. Để phòng bệnh, cha mẹ cần hướng dẫn trẻ rửa tay bằng xà phòng, giữ vệ sinh cơ thể, ăn chín, uống sạch, sử dụng đồ dùng cá nhân riêng, không dùng chung khăn mặt, cốc uống nước và những vật dụng có nguy cơ lây truyền mầm bệnh. Đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa và các bề mặt thường xuyên tiếp xúc cần được vệ sinh phù hợp. Khi trẻ có biểu hiện nghi mắc bệnh truyền nhiễm, gia đình cần cho trẻ được thăm khám, hạn chế tiếp xúc với các trẻ khác và thực hiện hướng dẫn về việc nghỉ học, chăm sóc, theo dõi sức khỏe. Không nên đưa trẻ đang có dấu hiệu mắc bệnh lây nhiễm đến lớp khi chưa bảo đảm điều kiện an toàn, bởi việc phát hiện muộn hoặc tiếp xúc kéo dài có thể làm gia tăng nguy cơ lây bệnh cho những trẻ khác.
Một trong những biện pháp phòng bệnh chủ động và hiệu quả là thực hiện tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch theo hướng dẫn của ngành y tế. Nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như sởi, Rubella, quai bị, thủy đậu và cúm có thể được phòng ngừa bằng các loại vắc xin phù hợp. Đặc biệt, cha mẹ cần chủ động kiểm tra lịch sử tiêm chủng của con em, bảo đảm trẻ được tiêm các loại vắc xin trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng theo lịch hiện hành và được tư vấn tiêm bổ sung khi chưa đủ mũi hoặc bỏ lỡ lịch tiêm. Đối với những loại vắc xin khác, người dân nên tham khảo ý kiến cơ sở tiêm chủng, nhân viên y tế để lựa chọn phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và chỉ định chuyên môn. Phụ nữ có kế hoạch mang thai cũng cần được tư vấn về tình trạng miễn dịch và các loại vắc xin cần thiết trước khi mang thai, đặc biệt đối với bệnh Rubella và sởi. Người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và những nhóm có nguy cơ cao nên chủ động tìm hiểu các khuyến cáo tiêm chủng phù hợp để hạn chế nguy cơ mắc bệnh và biến chứng. Cần lưu ý, tiêm vắc xin là biện pháp phòng bệnh quan trọng nhưng không thay thế hoàn toàn việc giữ vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường, bảo vệ nguồn nước, bảo đảm dinh dưỡng và phát hiện sớm bệnh. Không phải tất cả các bệnh truyền nhiễm đều có cùng loại vắc xin hoặc lịch tiêm; người dân cần tiếp cận thông tin chính thống, không tự ý sử dụng các sản phẩm được quảng cáo là có tác dụng phòng, chữa nhiều bệnh khi chưa được kiểm chứng.
Trong sinh hoạt hằng ngày, vệ sinh môi trường và bảo đảm an toàn tại trường học, nơi làm việc, khu dân cư là những biện pháp thiết thực giúp hạn chế nguy cơ phát sinh, lây lan dịch bệnh. Các gia đình cần thường xuyên thu gom, phân loại và xử lý rác thải đúng quy định, loại bỏ các vật dụng có khả năng đọng nước, khơi thông rãnh thoát nước, giữ gìn nhà ở, sân vườn, khu vực chăn nuôi sạch sẽ, không để tồn đọng chất thải làm ảnh hưởng đến môi trường sống. Đối với trường học, khu vực lớp học, nhà vệ sinh, bếp ăn, sân chơi, đồ dùng học tập và các vị trí trẻ thường xuyên tiếp xúc cần được vệ sinh thường xuyên, bảo đảm điều kiện thông thoáng, sạch sẽ. Phụ huynh cần quan tâm theo dõi sức khỏe con em trước khi đến lớp, hướng dẫn trẻ thực hiện các kỹ năng phòng bệnh, chủ động thông báo cho giáo viên khi trẻ mắc hoặc nghi mắc bệnh truyền nhiễm. Khi xuất hiện nhiều trường hợp học sinh có biểu hiện bệnh tương tự trong cùng lớp học, trường học hoặc khu dân cư, cần kịp thời thông báo đến Trạm Y tế xã Yên Phú để được tư vấn, xác minh và hướng dẫn các biện pháp phòng, chống phù hợp. Tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh, nơi tập trung đông người, mỗi người cần nâng cao ý thức giữ vệ sinh nơi làm việc, bảo đảm nguồn nước sinh hoạt, sử dụng các công trình vệ sinh hợp lý và chủ động theo dõi sức khỏe. Đặc biệt, khi phát hiện khu vực có nhiều muỗi, dụng cụ chứa nước tồn đọng, tình trạng ô nhiễm môi trường hoặc dấu hiệu bất thường về sức khỏe của nhiều người, người dân cần phản ánh kịp thời để có biện pháp xử lý, tránh để nguy cơ kéo dài và lan rộng.
Bên cạnh việc phòng bệnh thường xuyên, phát hiện sớm, thông tin kịp thời và hợp tác với cơ quan y tế có vai trò quan trọng trong hạn chế nguy cơ bùng phát dịch bệnh. Khi trong gia đình, khu dân cư, trường học hoặc nơi làm việc xuất hiện người có dấu hiệu nghi mắc bệnh truyền nhiễm, nhất là khi nhiều người có triệu chứng tương tự trong thời gian ngắn, cần chủ động thông báo cho Trạm Y tế xã hoặc cơ sở y tế gần nhất để được hướng dẫn. Việc khai báo thông tin liên quan đến bệnh truyền nhiễm cần bảo đảm trung thực, đầy đủ theo quy định, đồng thời tôn trọng quyền riêng tư của người bệnh. Người dân không nên che giấu tình trạng bệnh, tự ý điều trị kéo dài khi có triệu chứng bất thường hoặc chủ quan cho rằng những biểu hiện sốt, ho, phát ban, đau bụng, nôn ói chỉ là bệnh thông thường. Đặc biệt, những trường hợp có dấu hiệu bệnh diễn biến nặng cần được đưa đến cơ sở y tế kịp thời, không áp dụng những bài thuốc, phương pháp chữa bệnh chưa được kiểm chứng thay thế việc thăm khám và điều trị. Khi phát hiện ổ dịch hoặc có thông báo cảnh báo dịch bệnh, người dân cần thực hiện các hướng dẫn chuyên môn về vệ sinh môi trường, diệt muỗi, phòng lây nhiễm, theo dõi sức khỏe và những biện pháp can thiệp cần thiết. Việc sử dụng hóa chất xử lý môi trường, phun thuốc diệt muỗi hoặc áp dụng các biện pháp kiểm soát ổ dịch cần được thực hiện đúng hướng dẫn của ngành y tế, bảo đảm an toàn cho con người, vật nuôi và môi trường. Đồng thời, cần thận trọng với các thông tin chưa được kiểm chứng trên mạng xã hội, không chia sẻ tin đồn về ca bệnh, ổ dịch hoặc phương pháp chữa bệnh thiếu căn cứ, tránh gây hoang mang trong cộng đồng.
Đối với người dân xã Yên Phú, chủ động phòng, chống dịch bệnh cần được thực hiện bằng những việc làm đơn giản nhưng thường xuyên: giữ gìn vệ sinh cá nhân, rửa tay bằng xà phòng, ăn uống hợp vệ sinh, bảo đảm nguồn nước sạch, diệt muỗi và loại bỏ lăng quăng, bọ gậy, thực hiện tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch; đồng thời theo dõi sức khỏe bản thân và các thành viên trong gia đình. Các hộ gia đình cần đặc biệt quan tâm đến trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh nền và những người có nguy cơ cao trước các bệnh truyền nhiễm. Người dân tại các thôn cần tích cực tham gia hoạt động vệ sinh đường làng, ngõ xóm, thu gom rác thải, phát quang bụi rậm, loại bỏ các điểm ứ đọng nước, giữ gìn môi trường sống xanh, sạch, an toàn. Mỗi người cần chủ động tìm hiểu kiến thức phòng bệnh từ nguồn chính thống, không chủ quan khi có các dấu hiệu nghi mắc bệnh, không tự ý dùng thuốc hoặc áp dụng những phương pháp chữa trị thiếu căn cứ. Sự chủ động từ từng cá nhân, gia đình sẽ góp phần hạn chế nguy cơ lây nhiễm, giảm gánh nặng bệnh tật, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và duy trì ổn định hoạt động học tập, lao động, sản xuất.
Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Mỗi người dân xã Yên Phú hãy nâng cao ý thức trách nhiệm, thực hiện tốt vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường, diệt muỗi, diệt lăng quăng, bọ gậy; chủ động tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch và đến cơ sở y tế khi có dấu hiệu nghi mắc bệnh. Đồng thời, tích cực tham gia các hoạt động phòng, chống dịch bệnh tại khu dân cư, trường học và nơi làm việc, kịp thời thông báo những trường hợp nghi mắc bệnh hoặc có nguy cơ lây lan để được hướng dẫn xử lý. Mỗi gia đình chủ động phòng bệnh, mỗi người dân nâng cao ý thức sẽ góp phần xây dựng cộng đồng an toàn, khỏe mạnh, hạn chế nguy cơ dịch bệnh phát sinh, bùng phát và lan rộng, chung tay bảo vệ sức khỏe Nhân dân, xây dựng xã Yên Phú ngày càng văn minh, phát triển bền vững.
