Mua bán người là hành vi xâm phạm nghiêm trọng quyền con người, gây tổn hại lâu dài về sức khỏe, tinh thần, danh dự, nhân phẩm và cuộc sống của nạn nhân. Sau khi được giải cứu hoặc trở về địa phương, nhiều nạn nhân có thể phải đối mặt với những khó khăn về tâm lý, sức khỏe, việc làm, sinh kế, quan hệ gia đình và quá trình hòa nhập cộng đồng. Vì vậy, hỗ trợ nạn nhân không chỉ dừng lại ở việc tiếp nhận ban đầu mà cần được thực hiện bằng một quá trình đồng bộ, liên tục, phù hợp với hoàn cảnh và nhu cầu thực tế của từng trường hợp. Đây vừa là trách nhiệm của cơ quan chức năng, vừa cần sự chung tay, chia sẻ của gia đình và toàn xã hội. Luật Phòng, chống mua bán người số 53/2024/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 28/11/2024 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2025; cùng với Nghị định số 162/2025/NĐ-CP của Chính phủ đã bổ sung, hoàn thiện các quy định về phòng ngừa, phát hiện, xử lý hành vi mua bán người cũng như tiếp nhận, xác minh, bảo vệ và hỗ trợ nạn nhân. Pháp luật nghiêm cấm hành vi kỳ thị, phân biệt đối xử hoặc tự ý tiết lộ thông tin của nạn nhân khi chưa được sự đồng ý theo quy định.
Nâng cao nhận thức và trách nhiệm của toàn xã hội
Trong giai đoạn 2026–2030, định hướng đến năm 2035, xã Yên Phú xác định đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật về phòng, chống mua bán người và hỗ trợ nạn nhân là một trong những nhiệm vụ quan trọng. Công tác tuyên truyền tập trung giúp cán bộ, đảng viên và Nhân dân nhận diện rõ phương thức, thủ đoạn của tội phạm mua bán người; hiểu được những khó khăn, tổn thương mà nạn nhân phải trải qua; đồng thời nâng cao trách nhiệm trong việc phát hiện, tố giác hành vi vi phạm và hỗ trợ người bị mua bán trở về địa phương. Nội dung tuyên truyền sẽ được triển khai bằng nhiều hình thức phù hợp với điều kiện thực tế tại cơ sở như đăng tải tin, bài trên Cổng thông tin điện tử và các nền tảng mạng xã hội của xã; tuyên truyền trên hệ thống truyền thanh; lồng ghép trong các hội nghị, cuộc họp thôn, sinh hoạt của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội. Thông qua đó, từng bước xây dựng môi trường cộng đồng an toàn, thân thiện, không kỳ thị, không phân biệt đối xử và không đổ lỗi cho nạn nhân. Mỗi người dân cần hiểu rằng nạn nhân là người cần được bảo vệ, chia sẻ và hỗ trợ, không phải là đối tượng để tò mò, phán xét hoặc xa lánh.
Lấy nạn nhân làm trung tâm trong mọi hoạt động hỗ trợ
Một trong những yêu cầu xuyên suốt trong công tác hỗ trợ nạn nhân bị mua bán trên địa bàn xã Yên Phú là lấy nạn nhân làm trung tâm, tôn trọng quyền lựa chọn và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của họ. Mọi hoạt động tiếp nhận, xác minh, chăm sóc và hỗ trợ phải được thực hiện thận trọng, kịp thời, đúng quy định; phù hợp với độ tuổi, giới tính, tình trạng sức khỏe, hoàn cảnh gia đình và nhu cầu của từng trường hợp. Thông tin cá nhân, địa chỉ, hình ảnh, tình trạng sức khỏe và những nội dung liên quan đến nạn nhân phải được quản lý chặt chẽ, tuyệt đối không cung cấp, đăng tải hoặc chia sẻ trái quy định. Khi phát hiện hoặc tiếp nhận nạn nhân bị mua bán, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân, các cơ quan, đơn vị liên quan sẽ phối hợp đánh giá nhu cầu ban đầu; hướng dẫn tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ tâm lý, bảo vệ an toàn và chuyển tuyến khi cần thiết. Đối với những trường hợp có biểu hiện hoảng loạn, lo âu, sợ hãi, trầm cảm hoặc bị tổn thương về thể chất, cần được tiếp cận các biện pháp hỗ trợ phù hợp, tránh việc hỏi đi hỏi lại nhiều lần về quá trình bị mua bán làm gia tăng tổn thương tâm lý. Quá trình hỗ trợ không chỉ hướng đến giải quyết những khó khăn trước mắt mà còn phải giúp nạn nhân từng bước phục hồi thể chất, tinh thần, củng cố niềm tin, ổn định đời sống và tái hòa nhập cộng đồng một cách bền vững.
Bảo đảm nạn nhân được tiếp cận dịch vụ kịp thời
Xã Yên Phú đặt mục tiêu bảo đảm 100% nạn nhân bị mua bán và người đang trong quá trình xác định là nạn nhân khi được tiếp nhận thông qua hệ thống y tế được xem xét, hỗ trợ tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ tâm lý, chuyển tuyến và những dịch vụ cần thiết khác, căn cứ vào nhu cầu thực tế và quy định của pháp luật. Trạm Y tế xã có vai trò quan trọng trong việc tiếp nhận ban đầu, kiểm tra tình trạng sức khỏe, sơ cứu, chăm sóc, tư vấn và chuyển người bệnh đến cơ sở y tế phù hợp trong trường hợp vượt quá khả năng chuyên môn. Cán bộ y tế khi tiếp xúc với nạn nhân phải có thái độ tôn trọng, thân thiện, không phán xét; đồng thời thực hiện nghiêm quy định về bảo mật thông tin. Cùng với chăm sóc sức khỏe, các bộ phận chuyên môn và tổ chức liên quan sẽ phối hợp kết nối những dịch vụ hỗ trợ cần thiết, phù hợp với từng trường hợp; hướng dẫn nạn nhân tiếp cận chính sách, thủ tục, tư vấn, hỗ trợ tâm lý và các điều kiện cần thiết để ổn định cuộc sống. Việc hỗ trợ phải được thực hiện kịp thời, đúng đối tượng, tránh chồng chéo, bỏ sót hoặc để nạn nhân phải tự đi lại nhiều lần giữa các cơ quan, đơn vị. Trong trường hợp cần chuyển tuyến, cơ quan tiếp nhận có trách nhiệm phối hợp và cung cấp thông tin cần thiết theo đúng quy định, bảo đảm quá trình hỗ trợ không bị gián đoạn.
Nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ cơ sở
Hiệu quả hỗ trợ nạn nhân phụ thuộc rất lớn vào năng lực, trách nhiệm và kỹ năng của đội ngũ cán bộ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ. Vì vậy, xã Yên Phú chú trọng tổ chức quán triệt, hướng dẫn các quy định về tiếp nhận, chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ tâm lý, bảo vệ, chuyển tuyến và bảo mật thông tin đối với nạn nhân bị mua bán. Trong giai đoạn thực hiện, xã phấn đấu có ít nhất 80% công chức, viên chức và người lao động trực tiếp tham gia hỗ trợ nạn nhân trong lĩnh vực y tế được tập huấn, bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng chuyên môn. Nội dung tập huấn cần tập trung vào kỹ năng nhận diện dấu hiệu một người có thể là nạn nhân bị mua bán; kỹ năng giao tiếp nhạy cảm, không gây tổn thương; đánh giá nhu cầu; sơ cứu, chăm sóc sức khỏe; hỗ trợ tâm lý ban đầu; thực hiện chuyển tuyến; bảo vệ dữ liệu cá nhân và phối hợp liên ngành. Đội ngũ cán bộ xã, cán bộ thôn và người trực tiếp làm công tác hỗ trợ cũng cần được trang bị kiến thức để xử lý tình huống đúng quy trình, tránh thái độ định kiến hoặc những lời nói, hành động có thể khiến nạn nhân mặc cảm, lo sợ và từ chối tiếp nhận sự giúp đỡ.
Phát huy hiệu quả phối hợp liên ngành
Công tác hỗ trợ nạn nhân bị mua bán có liên quan đến nhiều lĩnh vực, do đó không thể thực hiện riêng lẻ mà cần có sự phối hợp chặt chẽ, thường xuyên giữa Công an xã, Trạm Y tế, bộ phận Văn hóa – Xã hội, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã, các tổ chức chính trị – xã hội và các thôn. Công an xã phát huy vai trò trong việc tiếp nhận thông tin, xác minh, bảo vệ an toàn cho nạn nhân và phối hợp xử lý các dấu hiệu vi phạm. Trạm Y tế thực hiện đánh giá, chăm sóc sức khỏe, tư vấn và chuyển tuyến. Bộ phận Văn hóa – Xã hội phối hợp rà soát nhu cầu, kết nối các chính sách và dịch vụ hỗ trợ phù hợp. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể tăng cường tuyên truyền, vận động đoàn viên, hội viên và Nhân dân không kỳ thị nạn nhân; đồng thời quan tâm, động viên, hỗ trợ nạn nhân tái hòa nhập cộng đồng. Các thôn chủ động nắm bắt tình hình tại địa bàn dân cư nhưng phải bảo đảm nguyên tắc giữ bí mật, không bàn tán, không công khai danh tính hoặc hoàn cảnh của nạn nhân. Sự phối hợp phải được duy trì trong toàn bộ quá trình từ tiếp nhận, xác minh, chăm sóc, chuyển tuyến, kết nối dịch vụ đến theo dõi sau hỗ trợ. Mỗi cơ quan, đơn vị cần xác định rõ trách nhiệm, kịp thời trao đổi thông tin cần thiết và không để xảy ra tình trạng đùn đẩy hoặc chậm trễ trong giải quyết vụ việc.
Từng bước chuẩn hóa công tác quản lý thông tin
Bên cạnh hoạt động hỗ trợ trực tiếp, xã Yên Phú quan tâm nâng cao chất lượng công tác thống kê, tổng hợp, theo dõi và báo cáo về tình hình nạn nhân bị mua bán, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân.
Thông tin phải được thu thập đầy đủ, chính xác, cập nhật kịp thời và sử dụng đúng mục đích. Hồ sơ, dữ liệu có liên quan cần được quản lý an toàn, hạn chế người tiếp cận và không làm lộ thông tin có thể ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm, sự an toàn hoặc quá trình tái hòa nhập của nạn nhân.
Việc từng bước chuẩn hóa thông tin, dữ liệu sẽ giúp cơ quan chuyên môn đánh giá đúng nhu cầu, theo dõi kết quả hỗ trợ, kịp thời phát hiện khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp phù hợp. Tuy nhiên, yêu cầu bảo mật và bảo vệ quyền riêng tư của nạn nhân phải luôn được đặt lên hàng đầu.
Chung tay giúp nạn nhân trở lại cuộc sống bình thường
Hỗ trợ nạn nhân bị mua bán là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, trách nhiệm và lòng nhân ái. Một lời động viên đúng lúc, một thái độ tôn trọng hay một cơ hội để học nghề, tìm việc, ổn định sinh kế có thể giúp nạn nhân từng bước vượt qua mặc cảm, lấy lại niềm tin và bắt đầu cuộc sống mới.
Mỗi cán bộ, đảng viên và người dân xã Yên Phú cần tích cực tuyên truyền, nâng cao cảnh giác trước các thủ đoạn mua bán người; chủ động phát hiện, thông báo cho cơ quan chức năng khi có dấu hiệu nghi vấn; đồng thời không kỳ thị, xa lánh hoặc tiết lộ thông tin của nạn nhân.
Khi phát hiện người có dấu hiệu bị mua bán, bị đe dọa, khống chế hoặc cần được bảo vệ khẩn cấp, người dân cần nhanh chóng thông báo cho Công an xã Yên Phú, chính quyền địa phương hoặc cơ quan chức năng nơi gần nhất để được tiếp nhận và hỗ trợ kịp thời.
Với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và sự chung tay của Nhân dân, xã Yên Phú quyết tâm nâng cao hiệu quả công tác tiếp nhận, bảo vệ và hỗ trợ nạn nhân bị mua bán; bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau, giúp nạn nhân sớm ổn định cuộc sống, tự tin tái hòa nhập cộng đồng và phòng ngừa nguy cơ bị mua bán trở lại.
Cao Tùng
