Chương trình được triển khai trong bối cảnh mức sinh của Việt Nam những năm gần đây có xu hướng giảm và đã xuống dưới mức sinh thay thế. Theo thông tin của Bộ Y tế, tổng tỷ suất sinh của Việt Nam giảm từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống 1,91 con/phụ nữ năm 2024 và 1,93 con/phụ nữ năm 2025. Trước thực tế đó, ngày 13/02/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 291/QĐ-TTg phê duyệt “Chương trình Bảo đảm mức sinh thay thế trên toàn quốc đến năm 2030”; tiếp đó, Bộ Y tế ban hành Quyết định số 1069/QĐ-BYT ngày 17/4/2026 để tổ chức triển khai Chương trình.
Theo Kế hoạch của xã Yên Phú, công tác dân số tiếp tục được thực hiện theo hướng chuyển trọng tâm chính sách từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển, điều chỉnh mức sinh phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Đồng thời, tạo chuyển biến rõ nét về nhận thức, trách nhiệm và hành động của cộng đồng đối với các vấn đề về quy mô, cơ cấu, phân bố và chất lượng dân số; vận động các cặp vợ chồng sinh đủ hai con, nuôi dạy con tốt, xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc.
Phấn đấu trên 95% cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ được cung cấp thông tin, tư vấn
Đến năm 2030, xã Yên Phú phấn đấu trên 95% cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ được cung cấp thông tin, tư vấn về kết hôn, sinh con, chăm sóc sức khỏe sinh sản và nuôi dạy con phù hợp.
Cùng với đó, 100% thôn được tuyên truyền, vận động thực hiện chính sách dân số, bảo đảm mức sinh thay thế; duy trì hoạt động của đội ngũ làm công tác dân số, cộng tác viên dân số và lực lượng tuyên truyền tại cộng đồng.
Xã cũng đặt mục tiêu 100% phụ nữ mang thai được tư vấn, hướng dẫn chăm sóc sức khỏe thai kỳ, sinh đẻ an toàn và chăm sóc trẻ em; tăng cường phát hiện sớm những yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe bà mẹ, trẻ em và chất lượng dân số. 100% các trường phổ thông trên địa bàn tổ chức hoặc lồng ghép giáo dục dân số, sức khỏe sinh sản, giáo dục giới tính và kỹ năng sống phù hợp với lứa tuổi học sinh.
Mục tiêu xuyên suốt là hạn chế tình trạng sinh quá nhiều con, sinh dày; vận động các cặp vợ chồng sinh đủ hai con, có kế hoạch và bảo đảm khoảng cách sinh hợp lý, phù hợp với mục tiêu chung của tỉnh hướng tới mức sinh thay thế khoảng 2,1 con/phụ nữ vào năm 2030.
Ở phạm vi cả nước, Bộ Y tế xác định một trong những mục tiêu quan trọng của Chương trình là từng bước đưa mức sinh trở lại mức thay thế, qua đó đáp ứng yêu cầu về nguồn nhân lực và phát triển bền vững. Mức sinh thay thế khoảng 2,1 con/phụ nữ có ý nghĩa quan trọng trong duy trì quy mô dân số ổn định về lâu dài, hạn chế nguy cơ suy giảm lực lượng lao động và đẩy nhanh quá trình già hóa dân số.
Đổi mới truyền thông, hướng tới thay đổi hành vi
Một trong những giải pháp trọng tâm được xã Yên Phú xác định là đổi mới mạnh mẽ công tác truyền thông dân số theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu, thiết thực và gần gũi với người dân; kết hợp tuyên truyền trên hệ thống truyền thanh, các kênh thông tin của xã, mạng xã hội với sinh hoạt thôn, họp dân, hội nghị, tư vấn trực tiếp và truyền thông tại từng hộ gia đình.
Nội dung tuyên truyền tập trung làm rõ lợi ích của việc sinh đủ hai con, sinh con có kế hoạch và bảo đảm khoảng cách sinh hợp lý; trách nhiệm của cha mẹ trong chăm sóc, nuôi dạy con; chăm sóc sức khỏe sinh sản trước hôn nhân, trong thời kỳ mang thai và sau sinh; phòng ngừa vô sinh, hiếm muộn và các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản. Đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống; thực hiện bình đẳng giới; nâng cao vị thế của phụ nữ; bảo đảm quyền và lợi ích của trẻ em; giáo dục sức khỏe sinh sản cho vị thành niên, thanh niên. Vai trò của trưởng thôn, người có uy tín, cộng tác viên dân số, nhân viên y tế thôn và các tổ chức đoàn thể được phát huy nhằm đưa thông tin, kiến thức về dân số đến gần hơn với từng gia đình và từng nhóm dân cư.
Tạo điều kiện để người dân tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản
Song song với công tác truyền thông, xã chú trọng mở rộng khả năng tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình, bảo đảm người dân được tư vấn và sử dụng dịch vụ thuận lợi, an toàn, bình đẳng và phù hợp với nhu cầu. Các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ được tăng cường tư vấn về lựa chọn thời điểm sinh con, khoảng cách giữa các lần sinh, chăm sóc sức khỏe trước và sau sinh. Thanh niên, vị thành niên được trang bị kiến thức để chủ động bảo vệ sức khỏe sinh sản, phòng tránh mang thai ngoài ý muốn và các yếu tố nguy cơ. Các hoạt động truyền thông, tư vấn cũng được chú trọng đối với những nhóm dân cư khó tiếp cận dịch vụ.
Trong trường học, các nội dung về dân số, sức khỏe sinh sản, giáo dục giới tính, kỹ năng sống và phòng tránh mang thai ngoài ý muốn sẽ được lồng ghép phù hợp với từng độ tuổi. Qua đó tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường - gia đình - xã hội trong giáo dục thanh thiếu niên về sức khỏe sinh sản, tình bạn, tình yêu, giới tính, trách nhiệm với gia đình và kỹ năng tự bảo vệ bản thân.
Vì chất lượng dân số và sự phát triển bền vững của Yên Phú
Theo lộ trình, trong năm 2026, xã tập trung rà soát thực trạng mức sinh, dân số và nhu cầu sử dụng dịch vụ sức khỏe sinh sản; tăng cường tuyên truyền chính sách dân số; rà soát lực lượng tham gia công tác dân số tại cộng đồng và xây dựng cơ sở theo dõi, quản lý dữ liệu phục vụ đánh giá mức sinh.
Giai đoạn 2027-2029 sẽ duy trì thường xuyên hoạt động truyền thông, tư vấn, cung cấp dịch vụ; tăng cường giáo dục dân số, sức khỏe sinh sản trong trường học; triển khai các giải pháp phù hợp tại những địa bàn, nhóm dân cư có mức sinh chưa phù hợp. Năm 2030, địa phương sẽ đánh giá toàn diện kết quả Chương trình giai đoạn 2026-2030, làm cơ sở đề xuất nhiệm vụ, giải pháp cho giai đoạn tiếp theo. Bảo đảm mức sinh thay thế không đơn thuần là câu chuyện về số con trong mỗi gia đình mà còn gắn trực tiếp với chất lượng nguồn nhân lực, cơ cấu dân số và sự phát triển bền vững trong tương lai. Vì vậy, việc xây dựng nhận thức đúng đắn về dân số, chăm sóc tốt sức khỏe sinh sản, chủ động sinh con có kế hoạch, nuôi dạy con tốt và xây dựng gia đình hạnh phúc cần trở thành trách nhiệm chung của mỗi gia đình và toàn xã hội.
Thông qua việc triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp đến năm 2030, xã Yên Phú hướng tới xây dựng môi trường xã hội thuận lợi để người dân thực hiện tốt quyền và trách nhiệm về sinh con; từng bước nâng cao chất lượng dân số, chất lượng cuộc sống, góp phần xây dựng địa phương phát triển bền vững.
Cao Tùng
